Wyłączenie prawa pierwszeństwa objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym

Zgodnie z art. 257 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, ta druga ewentualność jest jednak zastrzeżona tylko dla wypadku gdy umowa spółki przewiduje już możliwość podwyższenia kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki, wskazując maksymalną wysokość tak dokonywanego podwyższenia kapitału i termin końcowy, w którym takie uproszczone podwyższenie może być dokonane. Kolejne przesłanki podwyższenia kapitału zakładowego w tym trybie określa art. 257 § 3 ksh, wskazując, że: podwyższenie kapitału zakładowego może nastąpić tylko przez ustanowienie nowych udziałów, ich objęcie wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności, a także nowe udziały w podwyższonym kapitale zakładowym przysługują z zachowaniem dotychczasowej proporcji w stosunku do posiadanych już przez wspólników udziałów. Mając na uwadze zestawienie powyższych wymogów w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ukształtowały się dwa sprzeczne poglądy na dopuszczalność wyłączenia prawa pierwszeństwa dotychczasowych wspólników spółki z o.o. w wypadku podwyższenia kapitału bez zmiany umowy oraz umożliwienia w ten sposób objęcia tak utworzonych udziałów przez nowego wspólnika.
Reguła prawna zawarta w art. 260 § 2 ksh polega na tym, iż dotychczasowi wspólnicy uczestniczą w podwyższeniu kapitału zakładowego w stosunku do ich dotychczasowych udziałów. Oznacza to w praktyce, że w istocie rzeczy jest wyłączone nieproporcjonalne podwyższenie kapitału lub przeprowadzenie go z częściowym lub całkowitym wyłączeniem prawa pierwszeństwa dotychczasowych wspólników.
Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 15 grudnia 2006 r. (III CZP 132/2006, LexPolonica nr 1058800), w której Sąd Najwyższy stwierdził, iż „Jeżeli nie wszyscy wspólnicy objęli – w stosunku określonym w art. 257 § 3 w związku z art. 260 § 2 ksh – udziały w kapitale zakładowym podwyższonym na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki, podwyższenie kapitału nie dochodzi do skutku”. Sąd Najwyższy podtrzymał swój pogląd w orzeczeniu z dnia 25 lutego 2010 r., I CSK 384/09 w którym  podkreślił, że jeżeli umowa spółki z o.o. przewiduje podwyższenie kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień tej umowy, to objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym możliwe jest wyłącznie przez dotychczasowych wspólników, proporcjonalnie do posiadanych przez nich udziałów. Jeżeli zatem wszyscy dotychczasowi wspólnicy nie obejmą przypadających na nich udziałów, to podwyższenie kapitału zakładowego nie dochodzi do skutku. Z poglądem, iż podwyższenie kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki zawsze musi gwarantować dotychczasowym wspólnikom objęcie udziałów w podwyższonym kapitale proporcjonalnie do już objętych udziałów, nie zgodził się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja 2010 r. (II CSK 505/2009, LexPolonica nr 2418978). Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w przedmiotowym wyroku z dnia 14 maja 2010 r., uchwałą zgromadzenia wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego, niebędącą zmianą umowy spółki, tj. podjętą w trybie uproszczonym, można wyłączyć prawo pierwszeństwa dotychczasowego wspólnika do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, chyba że co innego wynika z umowy spółki. W świetle takiego stanowiska, wspólnik, który chce – zgadzając się na wprowadzenie do umowy spółki zezwolenia na podwyższanie jej kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki – zachować pierwszeństwo w obejmowaniu udziałów w tak podwyższanym kapitale zakładowym, powinien zadbać o umieszczenie w umowie spółki postanowienia potwierdzającego jego uprawnienie do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 października 2011 r., (III CSK 5/2011, LexPolonica nr 3898528), ,,powrócił” do wcześniej prezentowanego stanowiska, a mianowicie, iż podwyższenie uchwałą kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki, jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy nowo utworzone udziały przysługują dotychczasowym wspólnikom proporcjonalnie do dotychczas posiadanych przez nich udziałów. Praktyczną konsekwencją powyższego stanowiska jest wyłączenie możliwości uczestnictwa w podwyższonym kapitale zakładowym potencjalnych inwestorów, którzy nie są wspólnikami w spółce. Częstokroć oznacza to brak możliwości pozyskania dla spółki niezbędnego zasilania finansowego w formie wkładów na pokrycie podwyższenia w kapitale zakładowym, a w konsekwencji konieczność szukania finansowania zewnętrznego w formie np. pożyczek bądź kredytu obrotowego.
Kwestia objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w przypadku ,,uproszczonego” trybu podwyższenia kapitału zakładowego wywołuje poważne rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *