VAT od podstaw – Źródła prawa podatku od towarów i usług, część II

Przystąpienie Polski do Wspólnoty Europejskiej oznaczało przyjęcie istniejącego dorobku prawnego Unii i to zarówno w zakresie prawa stanowionego jak i zasad ogólnych prawa wspólnotowego a także orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

W tym samym czasie powstała ustawa o podatku od towarów i usług, której większość regulacji weszła w życie 1 maja 2004 r. /Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm./.
W dniu 26 sierpnia 2011 r. opublikowany został tekst jednolity ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. /Dz. U. nr 177, poz. 1054/.

Oczywiście, cytowana ustawa wraz z przeszło czterdziestoma aktami wykonawczymi (rozporządzeniami) jest podstawowym aktem wewnętrznego prawa krajowego w zakresie podatku od towarów i usług. Szablonem jednak a można by nawet zaryzykować stwierdzeniem konstytucją dla tej ustawy jest prawo Unii Europejskiej w zakresie podatku od wartości dodanej. Zasadnicze znaczenie w tym zakresie mają dyrektywy Rady Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 249 Traktatu o Ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej dyrektywy wiążą każde państwo członkowskie, do którego są kierowane w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty. Dyrektywy są aktami prawnymi skierowanym do państw członkowskich, a nie podmiotów indywidualnych. Państwa członkowskie nadal jednak samodzielnie decydują o sposobach wdrożenia celów wskazanych w dyrektywach. Dyrektywy w prawie krajowym nie są stosowane w sposób bezpośredni, w związku z czym wymagają implementacji. Inaczej rzecz się ma w przypadku  rozporządzeń, które mają na celu ujednolicanie prawa państw członkowskich, dyrektywy zaś służą harmonizacji ustawodawstw krajowych. Zadaniem państwa członkowskiego jest tworzenie prawa krajowego mającego prowadzić do realizacji celów określonych w dyrektywie.

Wspólnotowe prawo podatkowe zazwyczaj tworzone jest w formie dyrektyw, rzadziej rozporządzeń, których przepisy nie wymagają implementacji i są stosowane bezpośrednio.

Dla naszego krajowego porządku prawnego istotne jest również ustalenie, które z przepisów prawa będą miały pierwszeństwo w przypadku kolizji prawa wspólnotowego z prawem krajowym. Otóż niezgodność między ww. normami prawnymi powinny być usuwane w drodze wykładni systemowej prawa krajowego. W przypadku nieskuteczności taj metody polskie przepisy prawa muszą być zgodne prawem Unii czyli ustąpić pierwszeństwa przepisom prawa wspólnotowego. Wymóg zgodności musi dotyczy zarówno przepisów prawa krajowego oraz decyzji organów podatkowych. Nie mogą bowiem one pozostawać w sprzeczności z normami prawa wspólnotowego oraz z orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości. Zasada ta wynika z treści samej Konstytucji RP. Zgodnie z art. 91 Konstytucji RP:

1. ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy,
2. umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przez ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową,
3. jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.

Ponieważ podstawę prawa wspólnotowego stanowią traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich będące niewątpliwie umowami międzynarodowymi to zapisy wyżej cytowanych przepisów Konstytucji znajdują tu zastosowanie. Z chwilą przystąpienia zatem Polski do Unii Europejskiej prawo traktatowe obowiązuje także na terenie naszego kraju. Jest zatem bezpośrednio stosowane przez polskie organy administracji publicznej.

Wyjątkiem od opisanej zasady w przypadku kolizji prawa wspólnotowego  z wewnętrznym prawem krajowym będzie sytuacja, w której przepis dyrektywy czyli prawo Unii ogranicza prawo podatnika wynikające z przepisów prawa krajowego. Będzie to przypadek, gdzie dojdzie do kolizji prawa wspólnotowego z prawem krajowym jednak w takim przypadku organ podatkowy nie może stosować bezpośrednio dyrektywy przeciwko podatnikowi ponieważ korzystniejsze jest dla podatnika prawo krajowe.

Obecnie możemy wyróżnić kilka najistotniejszych aktów prawnych dotyczących podatku od towarów i usług obowiązujących na terytorium Unii Europejskiej:

  • Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej,
  • Dyrektywa Rady 2008/8/WE z dnia 12 lutego 2008 r. zmieniająca Dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do miejsca świadczenia usług,
  • Dyrektywa Rady 2010/45/WE z dnia 14 lipca 2010 r. zmieniająca Dyrektywę Rady 2006/112/WE w zakresie przepisów dotyczących fakturowania.
  • rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 282/2011 z dnia 15 marca 2011 r. ustanawiające środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

Omawiając kwestię źródeł prawa podatku od towarów i usług nie sposób nie wspomnieć o co prawda nieformalnym źródle prawa ale ze względu na siłę swojego autorytetu mocno oddziaływującym na interpretację przepisów podatku od wartości dodanej. Mowa tu oczywiście o Europejskim Trybunał Sprawiedliwości, który został utworzony w 1952 r. na mocy Traktatu Paryskiego, jako organ Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. W 1957 r. funkcjonował jako instytucja trzech Wspólnot Europejskich, a obecnie jest to Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Trybunał jako wspólnotowa instytucja sądownicza składa się z trzech sądów: Trybunału Sprawiedliwości, Sądu Pierwszej Instancji oraz Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej. Głównym zadaniem Trybunału jest kontrola legalności aktów wspólnotowych, zapewnienie jednolitej wykładni oraz stosowania prawa wspólnotowego. Siedziba Trybunału Sprawiedliwości znajduje się w Luksemburgu. W skład Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wchodzi 25 sędziów mianowanych na okres sześciu lat w trybie decyzji rządów krajów członkowskich, a ich mandat jest odnawialny.

Traktat o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej również wskazał charakter i rolę jaką pełni Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 220 Trybunał czuwa nad poszanowaniem prawa w wykładni i stosowaniu TWE oraz zapewnienia jednolitego stosowania Traktatu przez sądy i organy administracji państw członkowskich. Na mocy zaś art. 234 TWE, Trybunał orzeka w trybie prejudycjalnym o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty.

Autor:
\"\" Marcin Borkowski – prawnik, ekspert podatkowy, specjalista w zakresie postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, podatku dochodowego oraz podatku od towarów i usług. Doświadczenie zawodowe zdobywał pracując w Urzędzie Skarbowym na stanowisku Zastępcy Naczelnika oraz jako trener podatkowy przy Centrum Edukacji Zawodowej Resortu Finansów. Wykładowca wyższej uczelni w zakresie prawa cywilnego, prawa gospodarczego oraz prawa podatkowego. Obecnie prowadzi własną firmę szkoleniową.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *