Możliwość odzyskania podatku potrąconego ze świadczenia uzyskanego od byłego pracodawcy tytułem odszkodowania lub zadośćuczynienia – rozszerzenie zwolnienia przedmiotowego

Przedmiotowe zwolnienie w poprzednim brzmieniu przepisów, obejmowało jedynie otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikały wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z odpowiednimi wyjątkami, wymienionymi enumeratywnie w ustawie.
Przepisem art. 2 pkt 8 lit. a) ww. ustawy nowelizującej rozszerzono zakres jego zastosowania, z zachowaniem dotychczas obowiązujących wyjątków.
Przyczynkiem do wprowadzenia ww. nowelizacji było postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 marca 2013 roku, sygn. akt S 2/13, w którym Trybunał stwierdził istnienie luki prawnej w art. 21 ust. 1 pkt 3, której usunięcie jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny, w trybie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.), postanowił zasygnalizować Sejmowi potrzebę uzupełnienia art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych o inne, obok wymienionych w tym przepisie ustawy, oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie tych ustaw – normatywne źródła prawa pracy, na podstawie których możliwe jest zasądzenie odszkodowania.
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonej w uzasadnieniu do omawianego postanowienia, nieuwzględnienie przez ustawodawcę w art. 21 ust. 1 pkt 3 in principio ustawy
o podatku dochodowym od osób fizycznych innych – poza ustawami i wydanymi na ich podstawie przepisami wykonawczymi – normatywnych źródeł prawa pracy powoduje stan luki prawnej, która przekłada się na niewykonanie dyrektywy, wyrażonej – z jednej strony – w art. 59 ust. 2 in fine Konstytucji, z drugiej zaś – w art. 9 i przepisach działu XI ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.).
W celu zatem usunięcia owej luki prawnej, wprowadzono niżej omówioną nowelizację przepisów u.p.d.o.f.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f.,(w brzmieniu obecnie obowiązującym od dnia 04 października 2014 roku) z podatku dochodowego zwolnione są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), z wyjątkiem:

a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
b)odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
c)odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
e)odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
f)odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
g)odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

W treści ww. art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. dookreślono, iż zwolnione z opodatkowania są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych lub innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych.
Stosownie do art. 14 ww. ustawy nowelizującej, przepisy dotyczące zwolnienia przedmiotowego, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, mają zastosowanie do dochodów uzyskanych przez podatników już od dnia 01 stycznia 2014 roku.
Znowelizowana treść przepisu znajdujezatem m.in. zastosowanie do odszkodowań i zadośćuczynień otrzymywanych przez pracowników,jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, począwszy od roku podatkowego 2014.Omawiana nowelizacja otworzyła drogę do odzyskania niesłusznie pobieranego podatku m.in. od świadczeń należnych, uzyskiwanych przez pracowników, przykładowo na podstawie porozumienia zawieranego w ramach programu dobrowolnych odejść1, zawieranego pomiędzy pracodawcą a związkami zawodowymi.

Powyższe znajduje potwierdzenie w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 30 grudnia 2014 roku, sygn. IBPBII/415-881/14/BD, w której to organ przyznał rację Wnioskodawcy, stając na stanowisku, iż: „wartość rekompensat wypłacanych pracownikowi, które będą wypłacone na podstawie porozumienia zbiorowego, czyli porozumienia zawartego między pracodawcą a międzyzakładową komisją związkową (dotyczącego rozwiązywania umów z pracownikami z przyczyn niedotyczących pracowników, na mocy którego wypłacane będą rekompensaty z tego tytułu), jest wolna od podatku dochodowego.”
Organ udzielający przedmiotowej interpretacji zgodził się z podatnikiem, iż charakter wypłacanego dodatkowego odszkodowania oraz rekompensat potwierdza, iż mają one na celu zadośćuczynić pracownikowi stratę w związku z brakiem możliwości osiągnięcia wynagrodzenia dotychczasowego pracodawcy. Ponadto, zdaniem organu, są to świadczenia, które umożliwią pracownikowi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji nagłej utraty źródła dochodu. Również fakt, że wypłata zadośćuczynienia w formie rekompensaty nastąpi na podstawie porozumienia zbiorowego, które zostało zawarte na czas określony stosownie do treści ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, Kodeksu pracy oraz Kodeksu cywilnego, przesądza o tym, że spełniona zostanie w tym zakresie przesłanka do zastosowania zwolnienia z opodatkowania, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. w nowym brzmieniu.
Zatem, istotnym dla zastosowania zwolnienia otrzymywanych rekompensat z podatku dochodowego na mocy art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. jest to, aby wysokość i zasady ich wypłaty określone zostały w porozumieniu zbiorowym (dotyczącym rozwiązywania umów z pracownikami z przyczyn niedotyczących pracowników) zawartym między pracodawcą a międzyzakładową komisją związkową.
Niestety, pewnym odstępstwem od powyższego toku rozumowania jest interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 roku, sygn. IPPB4/415-973/14-2/MS, w której to organ przyjął, iż: „Wypłacona pracownikowi dodatkowa odprawa na podstawie porozumienia nie będzie zwolniona od podatku. Wejście w życie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1328 i 1478) nie zmieniło dotychczasowej zasady, zgodnie z którą przepis art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ma zastosowanie wyłącznie do odszkodowań i zadośćuczynień. Zatem wypłacona odprawa pieniężna będzie stanowiła dla pracownika przychód ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy, albowiem podstawą jej wypłaty będzie stosunek pracy”.
Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie uznał, że w analizowanym stanie faktycznym, nie można postawić znaku równości pomiędzy „odprawą”, jaką byli pracownicy spółki otrzymywali z tytułu zwolnień grupowych a odszkodowaniem, czyli naprawieniem szkody lub straty, jaką pracownik poniósł w związku z pozbawieniem go zatrudnienia. Jest ona, w opinii organu, świadczeniem pracodawcy w razie zaistnienia zdarzeń, które zgodnie z odpowiednimi przepisami powodują niemożliwość, niecelowość lub zbędność kontynuacji stosunku pracy. Nie korzysta zatem ze zwolnienia przedmiotowego, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f.
Powyższe stanowisko nie zasługuje jednakże na aprobatę.
Podkreślić należy, iż uzyskane przez pracowników omawiane świadczenie pełni właśnie funkcję kompensacyjną, mającą na celu wyrównanie szkody poniesionej przez pracownika z uwagi na rozwiązanie stosunku pracy na gruncie omawianego porozumienia zawartego z pracodawcą. Stąd też wypłacone świadczenie, nawet jeśli wprost nie jest nazwane odszkodowaniem, to z uwagi na swój właśnie kompensacyjny charakter, powinno zostać zwolnione z obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych.
Co ważne, przy kwalifikowaniu danego świadczenia jako podlegającego zwolnieniu, brać należy pod uwagę nie tyle kwestię jego nazewnictwa, lecz ogólnie cel, jakiemu ma służyć jego przyznanie. Nieistotne przy tym zdają się być rodzaje „składowych” świadczeń, wchodzących w zakres otrzymywanego odszkodowania, których rodzaje oraz sposób kalkulacji uzależnione są od zapisów w regulaminie ustalonym przez pracodawcę. Zatem, nie sposób określenia (nazwania) danego odszkodowania, lecz raczej jego rola (wyrównanie szkód czy też zaspokojenie ewentualnych roszczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron), powinno determinować możliwość zastosowania przedmiotowego zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f.
Pomimo tego, wydaje się jednakże, iż w kwestii zastosowania do otrzymywanych odszkodowań czy też rekompensat, uzyskiwanych np. w ramach programu dobrowolnych odejść, zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., pojawiać się mogą między podatnikami a organami podatkowymi pewne rozbieżności, co do charakteru owych świadczeń. Nie każdej bowiem rekompensacie, zadośćuczynieniu czy też odszkodowaniu uzyskanemu od byłego pracodawcy organy skłonne będą nadawać przymiot „szczególnego rodzaju świadczenia polegającego na naprawieniu szkody, czyli uszczerbku, jakiego doznaje poszkodowany we wszelkiego rodzaju dobrach chronionych przez prawo”.
\"\"
1) Program Dobrowolnych Odejść (PDO) – program skierowany do pracowników, realizowany przez pracodawcę, w terminach i na zasadach określonych w opracowanym przez niego regulaminie; jego istotą jest zachęcenie pracowników do dobrowolnego rozwiązania stosunku pracy, najczęściej na mocy porozumienia stron z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *