Niedostateczne zmiany w uldze na złe długi w VAT

Takim rozwiązaniem jest uregulowana w art. 89a i art. 89b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług tzw. „ulga na złe długi”. Przedmiotowa ulga polega na przyznaniu podatnikowi prawa do obniżenia podatku należnego o kwotą niezapłaconego przez kontrahenta podatku VAT. Jednocześnie, w związku z brakiem zapłaty, dłużnik zobowiązany jest skorygować odliczony wcześniej podatek naliczony.
Od 1 lipca 2015 r. przepisy dotyczące stosowania ulgi na złe długi uległy pewnym zmianom. Wydaje się jednak, iż nie rozwiążą one wszystkich problemów związanych ze stosowaniem tej ulgi.
Podstawowym warunkiem dla skorzystania z ulgi jest posiadanie wierzytelności nieściągalnych. Podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona.
Jak uprawdopodobnić nieściągalność wierzytelności na potrzeby ustawy o podatku od towarów i usług? Nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną, w przypadku gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie w ciągu 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze. Jedynym kryterium uznania wierzytelności za nieściągalną zgodnie z ustawą o VAT jest więc upływ określonego czasu. Ustawodawca nie wymaga od nas podjęcia oraz udokumentowania aktywnych działań zmierzających do odzyskania należności. Bez znaczenia dla celów stosowania ulgi jest również możliwość zaliczenia tych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów w podatkach dochodowych np. jako wierzytelności nieściągalnych.
Od 1 lipca 2015 r. skorzystanie z ulgi na złe długi będzie również możliwe, gdy transakcja została dokonana  pomiędzy podmiotami o powiązaniach o charakterze rodzinnym lub z tytułu przysposobienia, kapitałowym, majątkowym lub wynikającym ze stosunku pracy.
Przepisy obowiązujące do 30 czerwca 2015 r. nie przewidywały możliwości skorzystania przez wierzyciela z przedmiotowej ulgi, w przypadku gdy dłużnik był w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji. Jednak dłużnik zobowiązany był w takiej sytuacji do dokonania stosownej korekty. W konsekwencji istniała asymetria w stosowaniu tych przepisów przez wierzyciela i dłużnika. Od 1 lipca 2015 r. dłużnik nie będzie już zobowiązany do korekty kwoty podatku naliczonego jeżeli w ostatnim dniu miesiąca, w którym upływa 150 dzień od dnia upływu terminu płatności, będzie w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji. W takim przypadku wierzyciel w dalszym ciągu nie będzie uprawniony do dokonania stosownej korekty. Zmiana spowoduje symetrię obowiązków wierzyciela i dłużnika. Niezapłacony podatek VAT będzie podlegał zgłoszeniu do masy upadłości.
W dalszym ciągu dla możliwości skorzystania z ulgi na złe długi istotne znaczenie ma status sprzedawcy i nabywcy na dzień dokonania transakcji oraz na dzień dokonywania korekty podatku należnego. Dostawa towaru lub świadczenie usług muszą być dokonane na rzecz podatnika podatku od towarów i usług, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny.
Ten wymóg sprawa, że nie można skorzystać z ulgi na złe długi w stosunku do transakcji dokonywanych na rzecz osób fizycznych niebędących podatnikami podatku VAT (konsumentów), podatników zwolnionych przedmiotowo bądź podmiotowo z podatku VAT oraz kontrahentów zagranicznych. Takie rozwiązanie budzi wiele wątpliwości. Nie można bowiem z góry założyć, iż wymienione grupy odbiorców rzetelniej regulują swoje zobowiązania. Warto zwrócić uwagę, iż nabywcy nie będący podatnikami VAT czynnymi nie mają prawa do odliczenia podatku naliczonego, tak więc ewentualna korekta dokonana przez sprzedawcę nie mogłaby prowadzić do potencjalnych oszustw podatkowych i unikania opodatkowania. Tak więc to ograniczenie nie ma racjonalnego uzasadnienia.
Kolejnym warunkiem do skorzystania z ulgi na złe długi jest aby od dnia wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata. Korekta może być dokonana w dowolnym terminie przypadającym pomiędzy okresem rozliczeniowym, w którym upłynie 150 dni od terminu płatności faktury, a upływem okresu 2 lat od końca roku podatkowego, w którym wystawiono tę fakturę. Należy zwrócić uwagę na praktyczny problem wynikający z ograniczenia możliwości skorzystania z ulgi na złe długi w terminie 2 lat od dnia wystawienia faktury. Na skutek przedłużenia terminów płatności może się bowiem zdarzyć, iż nieściągalność wierzytelności zostanie uprawdopodobniona po upływie 2 lat, licząc od końca roku, w którym faktura została wystawiona.
Prawidłowość tych warunków umożliwiających skorzystanie z ulgi na złe długi budzi wątpliwości w świetle art. 90 Dyrektywy 2006/112, który przyznał państwom członkowskim jedynie uprawnienie do określenia warunków formalnych umożliwiających wykazanie, że po zawarciu transakcji zapłata części lub całości wynagrodzenia ostatecznie nie nastąpiła. Zwrócił na to uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie Almos Agrárkülkereskedelmi Kft (C-337/13). W uzasadnieniu Trybunał wyraźnie wskazał, że formalności, jakie mają spełnić podatnicy, by móc skutecznie powoływać się przed organami podatkowymi na prawo do obniżenia podstawy opodatkowania podatkiem VAT, powinny ograniczać się do formalności umożliwiających wykazanie, że po zawarciu transakcji zapłata części lub całości wynagrodzenia ostatecznie nie nastąpi. Wydaje się, iż warunek „czasowej ważności wierzytelności” wykracza poza wskazane formalności. Przyjęcie powyższego założenia pozwala na przyjęcie tezy, że dokonana przez polskiego ustawodawcę implementacja przepisów dotyczących stosowania ulgi na złe długi pomimo wielokrotnych nowelizacji w dalszym ciągu wykracza poza wykazane uprawnienie. Oceny tej nie zmienia również ostatnia nowelizacja przepisów dotyczących stosowania ulgi.
Autor:
\"\" Tomasz Strzałkowski, Doradca Podatkowy, Kancelaria Chałas i Wspólnicy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *