Kaucja gwarancyjna regulowana przez dostawców stali na potrzeby podatku VAT

Nowelizacja została wprowadzona  ustawą z 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1027).

Zgodnie z „nowymi” przepisami podatnik, o którym mowa w art. 15 (podmiot prowadzący działalność gospodarczą – zarówno podatnik VAT czynny, jak i zwolniony), na rzecz którego dokonano dostawy towarów wrażliwych z załącznika nr 13 do ustawy, odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy za jego zaległości podatkowe w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę dokonaną na rzecz tego podatnika.

Wykaz towarów z załącznika nr 13 do ustawy obejmuje niektóre wyroby stalowe, złoto nieobrobione oraz paliwa (zwane dalej towarami wrażliwymi).

Kiedy może wystąpić odpowiedzialność solidarna

Ustawa o VAT w art. 105a ust. 1 wskazuje jakie przesłanki muszą zostać łącznie spełnione, aby nabywca towarów ponosił solidarną odpowiedzialność wraz ze swoim kontrahentem. Dotyczy to wyłącznie sytuacji, w której podatnik nabywa  tzw. towary wrażliwe z załącznika nr 13 do ustawy o VAT, a wartość tych towarów, nabywanych od jednego dostawcy, bez kwoty podatku przekroczyła w danym miesiącu kwotę 50 000 zł oraz w momencie dokonania dostawy towarów wrażliwych, podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę tych towarów lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego.

Zgodnie z art. 105a ust. 2 ustawy o VAT, podatnik miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku lub jej część, przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę towarów wrażliwych, nie zostanie przez dostawcę uregulowana. Nastąpi to, gdy okoliczności towarzyszące tej dostawie towarów lub warunki, na jakich została ona dokonana, odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących w obrocie tymi towarami, w szczególności jeżeli cena za dostarczone podatnikowi towary była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od ich wartości rynkowej.

Załącznik nr 13 do ustawy o VAT – „towary wrażliwe”

„Towary wrażliwe” zostały wymienione w załączniku nr 13 do ustawy o VAT, który stanowi katalog zamknięty. Wobec tego tylko w przypadku poniższych towarów możliwa jest odpowiedzialność solidarna nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy. Zwrócić przy tym należy uwagę, iż są to towary inne aniżeli te, które wskazane zostały w załączniku nr 11 do ustawy o VAT, które z kolei objęte są mechanizmem odwróconego obciążenia (tj. rozliczeniem podatku VAT należnego przez nabywcę).

Załącznik  nr 13 do ustawy obejmuje:

I. Wyroby stalowe:
II.
1. PKWiU 24.20.11.0 – Rury przewodowe w rodzaju stosowanych do rurociągów ropy naftowej lub gazu, bez szwu, ze stali
2. PKWiU 24.20.12.0 – Rury okładzinowe, przewody rurowe i rury płuczkowe, w rodzaju stosowanych do wierceń ropy naftowej lub gazu, bez szwu, ze stali
3. PKWiU 24.20.13.0 – Pozostałe rury i przewody rurowe, o okrągłym przekroju poprzecznym, bez szwu, ze stali
4. PKWiU 24.20.31.0 – Rury przewodowe w rodzaju stosowanych do rurociągów ropy naftowej lub gazu, spawane, o średnicy zewnętrznej <= 406,4 mm, ze stali
5. PKWiU 24.20.33.0 – Pozostałe rury i przewody rurowe, o okrągłym przekroju poprzecznym, spawane, o średnicy zewnętrznej <= 406,4 mm, ze stali
6. PKWiU 24.20.34.0 – Rury i przewody rurowe, o przekroju poprzecznym innym niż okrągły, spawane, o średnicy zewnętrznej <= 406,4 mm, ze stali
7. PKWiU 24.20.40.0 – Łączniki rur lub przewodów rurowych inne niż odlewane, ze stali
8. PKWiU ex 25.11.23.0 – Pozostałe konstrukcje i ich części; płyty, pręty, kątowniki, kształtowniki itp. z żeliwa, stali lub aluminium – wyłącznie ze stali
9. PKWiU ex 25.93.13.0 – Tkaniny, kraty, siatki i ogrodzenia z drutu z żeliwa, stali lub miedzi; siatka rozciągana z żeliwa, stali lub miedzi – wyłącznie ze stali

III.  Paliwa:

10. Benzyny silnikowe, oleje napędowe, gazy przeznaczone do napędu silników spalinowych – w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym
11. Oleje opałowe oraz oleje smarowe – w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym

IV. Pozostałe towary:

12. PKWiU 24.41.20.0 – Złoto nieobrobione plastycznie lub w postaci półproduktu, lub w postaci proszku.
[page_break]
Wpłata kaucji wyłączy odpowiedzialność nabywcy

Ustawodawca w art. 105a ust. 3 i ust. 4 ustawy o VAT wskazał sytuację, w których nie stosuje się odpowiedzialności solidarnej nabywcy. Jednym z przypadków, który wyłączy odpowiedzialność nabywcy towarów wrażliwych (w tym niektórych wyrobów stalowych) jest złożenie przez sprzedawcę kaucji gwarancyjnej.

W myśl art. 105a ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT nie dojdzie do odpowiedzialności nabywcy, jeżeli na dzień dokonania dostawy towarów łącznie będą spełnione następujące warunki:

  • sprzedawca „towarów wrażliwych”, jest wymieniony w wykazie podmiotów, które złożyły kaucję gwarancyjną,
  • wysokość kaucji gwarancyjnej odpowiadała co najmniej jednej piątej kwoty podatku należnego przypadającej na dostawy towarów dokonane w danym miesiącu na rzecz danego podatnika lub kaucja ta wynosiła co najmniej 3 000 000 zł.

Kto składa kaucję gwarancyjną

Szczegółowe kwestie dotyczące kaucji gwarancyjnej regulują art. 105b i art. 105c ustawy o VAT. Należy jednak zwrócić uwagę, iż kaucja gwarancyjna ma na celu przede wszystkim zabezpieczenie Skarbu Państwa w przypadku ewentualnych zaległości podatkowych podmiotu wpłacającego kaucję (wówczas następuje zaspokojenie należności podatkowych z wpłaconej kaucji gwarancyjnej). Natomiast z drugiej strony, prawidłowo złożona kaucja oznacza, iż nabywca, który kupuje paliwo i inne „towary wrażliwe” nie ponosi ewentualnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe sprzedawcy.

Kaucję gwarancyjną, zgodnie z art. 105b ust. 1 ustawy o VAT, może złożyć dostawca towarów wrażliwych, o których mowa w załączniku nr 13 do ustawy o VAT, który nie posiada zaległości podatkowych. Warunek nieposiadania zaległości podatkowych ocenia się według stanu na dzień składania kaucji gwarancyjnej.

Wysokość kaucji gwarancyjnej powinna odpowiadać co najmniej jednej piątej kwoty podatku należnego od przewidywanej przez sprzedawcę, w danym miesiącu wartości sprzedaży towarów wrażliwych, z tym że nie może być niższa niż 200 000 zł.

Złożenie prawidłowej kaucji gwarancyjnej umożliwi dostawcom wpis do wykazu, który oprócz danych dostawcy (imię i nazwisko lub nazwę oraz NIP) będzie zawierał informację o wysokości kaucji gwarancyjnej. Z kolei informacja z wykazu pozwoli kupującym ocenić, czy transakcje z danym dostawcą niosą ryzyko wystąpienia solidarnej odpowiedzialności. Z powyższego wynika, iż wysokość kaucji odniesiono do kwoty podatku należnego, a nie kwoty podlegającej zapłacie, gdyż nabywca nie wiedziałby, jaka jest to kwota. Nabywca posiada natomiast wiedzę co do kwoty podatku należnego od realizowanej transakcji, ponieważ jest ona wykazywana na otrzymanej fakturze.

Zgodnie z art. 105c ust. 1 ustawy o VAT, Minister Finansów prowadzi w formie elektronicznej wykaz podmiotów dokonujących dostawy towarów wrażliwych, które złożyły kaucję gwarancyjną. Wykaz jest udostępniany w Biuletynie Informacji Publicznej Ministra Finansów (jest ogólnodostępny w trybie on-line na stronie internetowej: http://kaucja-gwarancyjna.mofnet.gov.pl).

Wskazać należy, iż w myśl art. 6 ustawy zmieniającej, Minister Finansów w wykazie uwzględnia również podmioty, które złożyły kaucję gwarancyjną przed dniem 1 października 2013 r. (z wyjątkiem podmiotów, które przed tym dniem złożyły wniosek o zwrot kaucji gwarancyjnej w całości).

Informacje do przedmiotowego wykazu wprowadzane powinny być przez urząd skarbowy niezwłocznie, jednak nie później niż następnego dnia roboczego po dniu wydania postanowienia o przyjęciu kaucji gwarancyjnej. Również urząd skarbowy jest zobowiązany wprowadzić do wykazu zmiany w zakresie danych ujawnionych w wykazie w przypadku:

1) podwyższenia wysokości kaucji gwarancyjnej – nie później niż następnego dnia roboczego po dniu wydania postanowienia o podwyższeniu wysokości tej kaucji;
2) zwrotu części kaucji gwarancyjnej – ostatniego dnia roboczego miesiąca, w którym złożono wniosek o jej zwrot;
3) upływu terminu ważności części kaucji gwarancyjnej – ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym upłynie ten termin;

oraz innych zmian niż wymienione w pkt 1–3 – nie później niż następnego dnia roboczego po dniu, w którym naczelnik urzędu skarbowego został zawiadomiony o tych zmianach.

Ponadto naczelnik urzędu skarbowego zobowiązany jest wydać niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 7 dni, postanowienie (na które przysługuje zażalenie) w sprawie przyjęcia, przedłużenia terminu ważności, zmiany wysokości oraz zwrotu kaucji gwarancyjnej.
[page_break]
Forma kaucji gwarancyjnej

Ustawa o VAT (art. 105b ust. 3) przewiduje trzy formy kaucji gwarancyjnej i od dostawcy towarów wrażliwych należy jej wybór. Kaucja gwarancyjna może być złożona poprzez:

1) wpłatę środków pieniężnych na wyodrębniony rachunek urzędu skarbowego;
2) gwarancję bankową lub ubezpieczeniową;
3) pisemne nieodwołalne upoważnienie organu podatkowego, potwierdzone przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, do wyłącznego dysponowania, do wysokości składanej kaucji gwarancyjnej, środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku prowadzonym w tym banku lub w tej kasie.

Złożenie kaucji, jej zwrot i usunięcie podmiotu z wykazu

Kaucja gwarancyjna może zostać złożona bezterminowo albo z określonym terminem ważności, liczonym w miesiącach, jednak nie krótszym niż 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych (przy czym w myśl art. 6 ust. 3 ustawy zmieniającej, termin 12 miesięcy liczy się od dnia 1 października 2013 r. w przypadku podmiotów, które przed tym dniem złożyły kaucję).

Na wniosek podatnika dokonującego dostawy towarów wrażliwych zostanie przedłużony termin ważności kaucji gwarancyjnej z określonym terminem ważności. Również na wniosek składającego kaucję może nastąpić podwyższenie wysokości kaucji gwarancyjnej. Kaucja gwarancyjna podlega zwrotowi (w całości lub w części) w określonym terminie.

W przypadku kaucji gwarancyjnej (w formie gotówkowej), złożonej jako kaucja gwarancyjna z określonym terminem ważności, jeżeli przed upływem tego terminu nie złożono wniosku o jego przedłużenie lub wniosku o zwrot w części lub w całości tej kaucji gwarancyjnej, jej zwrot następuje nie później niż po upływie 10 dni od końca miesiąca, w którym upływa termin ważności całości kaucji gwarancyjnej lub jej części. Natomiast w przypadku zwrotu kaucji na wniosek podatnika, jej zwrot następuje nie później niż po upływie 40 dni od końca miesiąca, w którym złożono wniosek o jej zwrot w całości lub w części, z tym że wniosek złożony w ostatnim dniu roboczym miesiąca traktuje się jak złożony w miesiącu następnym.

Zwrot kaucji gwarancyjnej następuje w zależności od jej formy, bądź to na rachunek podatnika w banku mającym siedzibę na terytorium kraju lub na rachunek tego podmiotu w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, wskazany we wniosku w sprawie złożenia kaucji gwarancyjnej, albo na inny rachunek w takim banku lub w takiej kasie, wskazany przez ten podmiot po złożeniu tego wniosku, bądź to poprzez zwrot dokumentu poświadczającego udzielenie gwarancji lub upoważnienia.

Jednakże podatnik, który złożył kaucję gwarancyjną nie otrzyma jej zwrotu w przypadkach określonych w art. 105b ust. 8 ustawy o VAT. Dotyczy to sytuacji, w których doszło do wszczęcia, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, postępowania podatkowego w zakresie rozliczenia, którego dotyczy kaucja gwarancyjna – do czasu zakończenia tego postępowania, lub kontroli podatkowej w zakresie rozliczenia, którego dotyczy kaucja gwarancyjna – do upływu terminu 3 miesięcy od dnia zakończenia kontroli, jeżeli w tym terminie nie wszczęto postępowania podatkowego. Kaucja także nie podlega zwrotowi, jeżeli wszczęte zostanie postępowanie kontrolne zgodnie z przepisami o kontroli skarbowej w zakresie rozliczenia, którego dotyczy kaucja gwarancyjna – do czasu zakończenia tego postępowania.

Również kaucja gwarancyjne nie zostanie zwrócona podatnikowi, jeżeli po wniesieniu kaucji gwarancyjnej powstaną u niego zaległości podatkowe. Wówczas kaucję gwarancyjną przeznacza się na pokrycie tej zaległości, z wyłączeniem zaległości, których zapłatę odroczono lub rozłożono na raty zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej (zaliczenie kaucji gwarancyjnej na poczet zaległości podatkowej następuje z dniem powstania zaległości podatkowej).

Ponadto ustawa o VAT (art. 105c ust. 5 i ust. 9) określa przypadki, w których urząd skarbowy jest obowiązany usunąć podatnika z wykazu podmiotów, które złożyły kaucję gwarancyjną.

Dotyczy to przypadku, gdy kaucja gwarancyjna jest co najmniej o 20% niższa od jednej piątej kwoty podatku należnego od wartości sprzedaży towarów wrażliwych, dokonanej przez dostawcę w danym miesiącu, lub jest niższa niż 200 000 zł. Natomiast, jeżeli wysokość kaucji gwarancyjnej wynosi co najmniej 3 000 000 zł, to wówczas podatnik nie podlega usunięciu z przedmiotowego wykazu.

Również dostawca podlega usunięciu z wykazu (bez konieczności zawiadamiania go o tym):

1) w przypadku zwrotu całości kaucji gwarancyjnej – ostatniego dnia roboczego miesiąca, w którym złożono wniosek o jej zwrot;
2) w przypadku upływu terminu ważności całości kaucji gwarancyjnej lub jej części, jeżeli wskutek tego wysokość kaucji gwarancyjnej będzie niższa niż 200 000 zł – ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym upłynie ten termin;
3) z dniem wykreślenia go z rejestru jako podatnika VAT;
4) jeżeli w wyniku podjętych czynności sprawdzających okaże się, że podmiot ten nie istnieje, lub mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z nim albo jego pełnomocnikiem.

Przepisy przejściowe

Ponadto zarówno sprzedawca jak i nabywca towarów wrażliwych powinni zwrócić uwagę na przepisy przejściowe.

Zgodnie bowiem z art. 8 ustawy zmieniającej, przepisy nowego działu Xa ustawy o VAT, regulującego solidarną odpowiedzialność nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy, stosuje się do dostaw towarów dokonanych od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, czyli od 1 października 2013 r. Wobec tego w przypadku zakupów towarów wrażliwych, które miały miejsce do końca września 2013 r. nie ma podstaw prawnych do objęcia nabywców odpowiedzialnością solidarną.

Z kolei w myśl art. 9 ustawy zmieniającej, nowelizacja przepisów weszła w życie od 1 października 2013 r., jednakże uregulowania w zakresie art. 105b ust. 1–7 i 10 oraz art. 6 ust. 2 (dotyczące kaucji gwarancyjnej) obowiązują od 20 września 2013 r. (tj. po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *