Wytyczne postępowania w przypadku śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą

Postępowanie przed fiskusem

Zgodnie z art. 12 ust. 3 UoNIP, organy prowadzące ewidencję ludności są obowiązane, w terminie 14 dni od dnia otrzymania aktu zgonu, do przekazania informacji o zgonie podatnika naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego podatnika (spadkobierca który zamierza kontynuować działalność gospodarczą po zmarłym, nie musi unieważniać NIP zmarłego, ten bowiem wygasa z mocy prawa wraz ze śmiercią podatnika zgodnie z art. 12 ust. 2 UoNIP).

Jeżeli zmarły przedsiębiorca był podatnikiem VAT następcy prawni mają obowiązek dokonania zawiadomienia naczelnika właściwego miejscowo urzędu skarbowego o śmierci podatnika w deklaracji VAT-Z co skutkuje wykreśleniem zmarłego z rejestru VAT. Powyższe zawiadomienie powinno zostać dokonane w terminie 7 dni od dnia śmierci.

Fiskus we własnym zakresie po śmierci podatnika musi ustalić dane w zakresie wysokości zobowiązania podatkowego powstałego do dnia śmierci lub ewentualnej nadpłaty podatku przez zmarłego. Ustalenie dokonywane jest w oparciu o posiadane informacje, jednakże w tym zakresie istotna może okazać się współpraca pomiędzy US a spadkobiercami (np. w formie udostępnienia dokumentów z ostatniego okresu rozliczeniowego, dla którego nie została już złożona deklaracja).

Co w przypadku, gdy przedsiębiorca zmarł w toku postępowania podatkowego?

W przypadku, gdy podatnik zmarł w toku postępowania podatkowego, w jego miejsce wstępują spadkobiercy a organy podatkowe są zobowiązane do zawiadomienia spadkobierców o złożonych przez spadkodawcę odwołaniach od decyzji, zażaleniach na postanowienia i skargach do sądu administracyjnego; decyzjach dotyczących ulg w spłacie podatku, jeżeli nie upłynął termin płatności odroczonego podatku lub zaległości podatkowej lub termin płatności rat; decyzjach i postanowieniach, które zostały doręczone spadkodawcy, a w dniu jego śmierci nie upłynął jeszcze termin  złożenia odwołania, zażalenia lub skargi do sądu administracyjnego; wszczętej kontroli podatkowej; złożonych przez spadkodawcę wnioskach o wszczęcie postępowania; postępowaniach wszczętych z urzędu wobec spadkodawcy. W tym miejscu należy wskazać, iż w przypadku, gdy w chwili śmierci przedsiębiorcy biegły terminy np. do złożenia odwołania od decyzji lub skargi do sądu administracyjnego, to zgodnie z art. 103 § 2 OP rozpoczynają one swój bieg od nowa z chwilą powiadomienia spadkobierców.

Najczęstsze problemy po śmierci przedsiębiorcy

Zaległości podatkowe zmarłego podatnika

Jeżeli zmarły w chwili śmierci posiadał zaległości podatkowe to właściwy miejscowo urząd skarbowy zobowiązany jest do wydania nowej decyzji obciążającej poszczególnych spadkobierców.

Pracownicy zmarłego przedsiębiorcy

Z dniem śmierci pracodawcy wygasają wszystkie umowy o pracę z pracownikami zmarłego.
Ewentualne roszczenia o zapłatę wynagrodzenia należą do długu spadkowego, co oznacza, że spadkobiercy muszą się liczyć z obowiązkiem ich uregulowania. Problematyczne z uwagi na nieuregulowanie jest wystawienie dokumentów pracowniczych (np. świadectwa pracy) ale wydaje się, że powinni dokonać tego spadkobiercy.

Spadkobierca postanawia dalej prowadzić firmę
W takiej sytuacji na spadkobiercy ciąży obowiązek rejestracji jako przedsiębiorcy w ewidencji CEIDG, a z uwagi, iż dochodzi do przejęcia przedsiębiorstwa to również przechodzą zobowiązania cywilnoprawne, publicznoprawne oraz następuje sukcesja praw i obowiązków wynikających ze stosunków pracy. Jednocześnie spadkobierca musi sam zarejestrować się jako podatnik VAT.

W takiej sytuacji nie mamy do czynienia z wygaśnięciem umów o pracę z pracownikami zmarłego przedsiębiorcy.

Jednocześnie spadkobierca przed rozpoczęciem jakichkolwiek działań, musi poczekać na przeprowadzenie postępowania spadkowego, którego skutkiem będzie nabycie spadku zawierającego środki trwałe i wyposażenie należące wcześniej do majątku firmy zmarłego.

Należy wskazać, iż spadkobierca musi zawiadomić US czy będzie kontynuować po zmarłym formę opodatkowania (np. podatkiem liniowym) czy wybierze inną formę.

Podkreślić trzeba, że sukcesją w przypadku spadkobierców objęte są jedynie te majątkowe prawa i obowiązki, które wynikają z przepisów prawa podatkowego – np. prawo do zapłaty podatku w odroczonym terminie płatności albo też jego zapłaty w ratach, uprawnienie do zwrotu nadpłaty, prawo zwrotu podatku lub różnicy podatku naliczonego, prawo rozliczenia straty lub prawo do ulgi podatkowej. W zakresie obowiązków o charakterze majątkowym będzie to przede wszystkim obowiązek zapłaty podatku czy zaległości podatkowej, a także innych należności z nią zrównanych. Prawa o charakterze niemajątkowym podlegają sukcesji jedynie wtedy, gdy na podstawie przepisów prawa podatkowego przysługiwały spadkodawcy, były związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, a spadkobierca dalej tę działalność będzie prowadził. Będą to przede wszystkim różnego rodzaju prawa procesowe (np. do korekty deklaracji, do złożenia odwołania).

Zmarły podatnik zawarł umowy kredytowe
Przerwanie realizacji umów kredytowych zawartych z bankami w wyniku śmierci przedsiębiorcy przyznaje prawo żądania przez bank zwrotu środków pobranych w ramach umów kredytowych. Wierzytelności banków wchodzą do długu spadkowego a w przypadku, w praktyce jednak warto zwrócić uwagę, czy treść zawartej umowy nie wskazuje na śmierć jako przesłankę jej wygaśnięcia.

Zaległości zmarłego wobec kontrahentów

Zobowiązania wobec kontrahentów wchodzą do długu spadkowego na tej samej zasadzie co inne zobowiązania i podlegają spłacie przez spadkobierców.

Zaległości wobec ZUS
Z chwilą śmierci przedsiębiorcy ustaje obowiązek ubezpieczeń społecznych. Zobowiązania wobec ZUS wchodzą do długu spadkowego na tej samej zasadzie co inne zobowiązania.

Przechowywanie ksiąg podatkowych

Podatnicy obowiązani do prowadzenia ksiąg oraz innych ewidencji przechowują je oraz związane z ich prowadzeniem dokumenty do czasu przedawnienia zobowiązania podatkowego, zgodnie z art. 86 § 1 OP. Zobowiązanie podatkowe, w myśl art. 70 § 1 OP, przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, iż na spadkobiercy ciąży obowiązek przechowywania dokumentację podatkowej.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *