Powstawanie oraz wygaśnięcie zobowiązania podatkowego

Kwestie związane z powstaniem oraz wygaśnięciem zobowiązań podatkowych zostały uregulowane w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. z dnia 17 stycznia 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 201) Dalej: ustawa).

Stosownie do art. 21 ust 1 ustawy zobowiązanie podatkowe może powstać w dwojaki sposób. Pierwszą możliwą sytuacją jest powstanie z mocy prawa z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Sposób powstania zobowiązania podatkowego dla konkretnego podatku określają szczegółowe ustawy podatkowe. Z mocy prawa zobowiązanie podatkowe powstaje np. w podatku dochodowym od osób fizycznych, podatku dochodowym od osób prawnych, podatku od towarów i usług, podatku od czynności cywilnoprawnych, podatku od nieruchomości dla osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych.

Drugim przypadkiem jest wydanie i doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania. Jednakże prawo do wydania takiej decyzji może się przedawnić. Stosownie bowiem do art. 68 § 1. zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W związku z tym nie zawsze powstanie obowiązku podatkowego prowadzi do powstania zobowiązania.

Obligatoryjne decyzje wymiarowe wydawane są w przypadku podatków: rolnego, leśnego, podatku od nieruchomości od osób fizycznych, podatku od spadków i darowizn. W pozostałych przypadkach decyzja wymiarowa nie musi być wydawana, gdyż ustawy podatkowe przewidują obowiązek podatnika do obliczenia podatku, dokonania jego wpłaty i złożenia w tym zakresie stosownej deklaracji, lub gdy nie ma obowiązku składania deklaracji – samowymiar podatku i dokonanie wpłaty, np. podatek od posiadania psów.

Decyzje wymiarowe

W ściśle określonych przypadkach decyzja wymiarowa może zmieniać deklarację i zawarte w niej zobowiązanie podatkowe. Przypadki takie zawiera art. 21 § 3 wprowadzając zasadę alternatywności wymiary zobowiązania podatkowego. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy wydaje decyzję wymiarową, w której określi wysokość zobowiązania podatkowego jeżeli w postępowaniu podatkowym stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano, lub w złożonej deklaracji wykazano nieprawidłową kwotę zwrotu podatku lub kwotę podatku naliczonego przeniesionego do rozliczenia lub kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych, w deklaracji nie wykazano tych kwot albo podatnik nie złożył deklaracji, mimo ciążącego na nim obowiązku.

Przepisy § 3 i art. 53a stosuje się odpowiednio, gdy podatnik lub inny podmiot jest obowiązany do zapłaty podatku, zaliczki na podatek lub raty podatku bez złożenia deklaracji, a obowiązku tego nie wykonał w całości lub w części.

Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego

 Art. 59 § 1 ustawy przewiduje zamknięty katalog sposobów wygasania zobowiązania podatkowego. Stosownie do tego przepisu Zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek:

1) zapłaty;

2) pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta;

3) potrącenia;

4) zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku;

5) zaniechania poboru;

6) przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych;

7) przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym;

8) umorzenia zaległości;

9) przedawnienia;

10) zwolnienia z obowiązku zapłaty na podstawie art. 14m;

11) nabycia spadku w całości przez Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego stwierdzonego przez prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – ze skutkiem na dzień otwarcia spadku.

 W doktrynie przyjmuje się podział sposobów wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na efektywne, powodujące zaspokojenie fiskusa gdyż podatek zostaje uregulowany oraz na nieefektywne w wyniku których nie dochodzi do zapłaty podatku. Do efektywnych sposobów wygasania zobowiązań podatkowych zalicz się zapłatę, potrącenie, zaliczenie nadpłaty lub zwrotu podatku, zaliczenie wierzytelności podatnika na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, przeniesienie własności rzeczy lub praw majątkowych w zamian za zaległości podatkowe, przejęcie własności rzeczy lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym, nabycie spadku w całości przez Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego, a także pobranie podatku przez płatnika lub inkasenta. Wśród sposobów nieefektywnych wyróżniamy zaniechanie poboru podatku, umorzenie zaległości podatkowej i przedawnienie.

Zapłata podatku przez osoby trzecie

W przypadku zapłaty podatku istotną kwestią jest zmiana jaka dokonała się w tym zakresie  od 1 stycznia 2016 r. bowiem do końca 2015 r. dominował pogląd, iż tylko podatnik może dokonać zapłaty podatku. Wprowadzony do ustawy art. 62b przewiduje możliwość uregulowania zobowiązania podatkowego przez osoby trzecie. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym zapłata podatku może nastąpić także przez:

1) małżonka podatnika, jego zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę;

2) aktualnego właściciela przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, jeżeli podatek zabezpieczony jest hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym;

3) inny podmiot, w przypadku gdy kwota podatku nie przekracza 1000 zł.

W takich przypadkach przyjmuje się, że zapłata podatku została dokonana przez podatnika.

Autor: Marcin Kołkowicz, doradca podatkowy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *