Czy w skład przedsiębiorstwa musi wchodzić prawo do nieruchomości – wyrok NSA z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I FSK 1062/10

Stan faktyczny oraz stanowisko WSA
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej podatnik wskazał, że z uwagi na rozwój działalności i konieczność pozyskania dodatkowego kapitału zamierza założyć spółkę akcyjną, do której wniesione zostanie przedsiębiorstwo handlowe podatnika z wyłączeniem nieruchomości będących jego własnością. Przyszła spółka akcyjna będzie natomiast korzystała z nieruchomości na podstawie umów najmu. Podatnik zapytał, czy wniesienie wkładu niepieniężnego w postaci przedsiębiorstwa, ale z wyłączeniem nieruchomości, będzie stanowiło czynność opodatkowaną VAT. W jego ocenie wniesienie tak określonego wkładu niepieniężnego nie będzie czynnością opodatkowaną VAT z uwagi na brzmienie art. 6 pkt 1 u.p.t.u.1, zgodnie z którym przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Wyłączenie z planowanej transakcji nieruchomości nie będzie miało wpływu na możliwość uznania przedmiotu aportu za zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Nieruchomości nie są bowiem decydujące dla prowadzenia przez podatnika dotychczasowej działalności handlowej, a spółka akcyjna będzie miała możliwość dalszego korzystania z nieruchomości w oparciu o umowę najmu.

Minister Finansów uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że wyłączenie nieruchomości z masy majątkowej przekazywanej do nowo utworzonej spółki pozbawia wydzielonego kompleksu majątkowego cech przedsiębiorstwa lub zorganizowanej jego części. Nie można bowiem uznać, że po takim wyłączeniu powstanie zespół składników, który mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo. W konsekwencji planowany przez podatnika aport, jako nie spełniający dyspozycji art. 6 pkt 1 u.p.t.u., będzie podlegał opodatkowaniu VAT.

WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną interpretację. Skarga kasacyjna Ministra Finansów od tego wyroku została natomiast oddalona przez NSA, który wskazał, że pojęcie „przedsiębiorstwa” sformułowane w art. 6 pkt 1 u.p.t.u. powinno być interpretowane z uwzględnieniem definicji przedsiębiorstwa zawartej w art. 551 Kodeksu cywilnego. Zdaniem Sądu wymienione w tym przepisie składniki przedsiębiorstwa zostały wskazane w sposób przykładowy i aby można było mówić o przedsiębiorstwie nie jest konieczne, żeby wszystkie te składniki występowały jednocześnie. Istotne jest natomiast to, aby łącznie stanowiły one zorganizowany kompleks majątkowy przeznaczony do prowadzenia określonej działalności. NSA zauważył także, że przepisy Kodeksu cywilnego dopuszczają możliwość wyłączenia w ramach konkretnej czynności prawnej określonych składników majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa, bez naruszania statusu tego przedsiębiorstwa. Żeby można było mówić o czynności, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, przedmiotem tej czynności muszą być objęte bezwzględnie te elementy, które umożliwiają kontynuowanie działalności gospodarczej.

Teza
Na podstawie uzasadnienia omawianego orzeczenia można sformułować następującą tezę:
„Brak jest podstaw do uznania, że wyłączenie ze składu przedsiębiorstwa jednego ze składników opisanych w art. 551 Kodeksu cywilnego (np. praw do nieruchomości) i zbycie pozostałej części składników majątkowych zawsze skutkuje uznaniem, że transakcja zbycia nie ma za przedmiot przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część. Za każdym razem konieczne jest bowiem dokonanie oceny, czy zbywany zestaw składników majątkowych jest wystarczający do samodzielnego prowadzenia określonej działalności gospodarczej.”

Komentarz
W omawianym wyroku NSA potwierdził dotychczasową linię orzeczniczą wojewódzkich sądów administracyjnych, które kwestionują stanowisko prezentowane przez organy skarbowe, jakoby dla uznania zespołu składników majątkowych za przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część konieczne było, aby w ramach tych składników występowały wszystkie elementy przedsiębiorstwa wymienione w art. 551 Kodeksu cywilnego, w tym również tytuł prawny do nieruchomości (tak np. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 roku, sygn. akt I SA/Po 132/10, WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 24 listopada 2009 roku, sygn. akt I SA/Gd 494/10).

Podobne stanowisko sądy administracyjne wyrażały zresztą także w sprawach, w których przedmiotem transakcji był zespół składników majątkowych nie uwzględniający innych niż prawa do nieruchomości elementów przedsiębiorstwa określonych w art. 551 Kodeksu cywilnego. Tytułem przykładu można wskazać na wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2010 roku, sygn. akt I SA/Wr 1297/10, w którym Sąd uznał, że nie można uzależniać zastosowania art. 6 pkt 1 u.p.t.u. od tego, czy na nabywcę przejdzie nazwa przedsiębiorstwa.

Ze wskazanego orzecznictwa, potwierdzonego prezentowanym wyrokiem NSA, można wyprowadzić generalny wniosek, że dla uznania zespołu składników majątkowych za przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część istotne jest zasadniczo tylko to, żeby na bazie tego majątku można było prowadzić określoną działalność gospodarczą. Decydującej roli w tym zakresie nie pełnią zatem poszczególne indywidualne składniki majątkowe, lecz zespół tych składników ocenianych jako kompleksowa całość, służąca wykonywaniu działalności gospodarczej.

Powyższy wniosek jest istotny zarówno z punktu widzenia VAT, jak też na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych. W zakresie VAT uznanie zbywanego zespołu składników majątkowych za przedsiębiorstwo powoduje bowiem wyłączenie danej transakcji poza zakres opodatkowania VAT. W zakresie natomiast podatku dochodowego od osób prawnych od statusu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części zależy np. to, czy wartość udziałów objętych w spółce kapitałowej w zamian za aport w postaci przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa będzie stanowiła przychód podatkowy (art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p.).

\"\"

\"\"
1) Ustawa z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *