Wirtualne waluty a prawo dewizowe

Zgodnie z literalną interpretacją przepisów Prawa dewizowego za waluty uznaje się jedynie pieniądze w formie zmaterializowanej, tj. banknoty i monety. Dodatkowo, aby dana waluta mogła zostać uznana za walutę obcą w rozumieniu Prawa dewizowego, musi być ona prawnym środkiem płatniczym poza Polską.

Wirtualne waluty nie mają postaci materialnej. Ponadto, o ile nam wiadomo, nie zostały do tej pory uznane za prawny środek płatniczy w żadnym państwie (aczkolwiek podejmowane są pierwsze próby w tym zakresie). W rezultacie wirtualne waluty nie są w tej chwili traktowane jako waluty obce na potrzeby regulacji obrotu dewizowego. Wydaje się, że bez zmiany przepisów Prawa dewizowego uznanie wirtualnych walut za waluty nie będzie możliwe.

Wiąże się to z określonymi konsekwencjami. Po pierwsze, działalność polegająca na wymianie wirtualnych walut na walutę polską nie będzie regulowaną działalnością kantorową w rozumieniu Prawa dewizowego. Działalnością kantorową jest bowiem regulowana działalność gospodarcza polegająca na kupnie i sprzedaży wartości dewizowych oraz na pośrednictwie w ich kupnie i sprzedaży, przy czym przez wartości dewizowe ustawa rozumie m.in. właśnie obce waluty. Tymczasem, zgodnie z powyższymi uwagami, wirtualne waluty nie są walutami obcymi, nie jest taką walutą również waluta polska. W obecnym stanie prawnym przedsiębiorcy prowadzący wymianę wirtualnych walut na polską walutę nie muszą zatem rejestrować swojej działalności w rejestrze prowadzonym przez Narodowy Bank Polski. W konsekwencji nie muszą również wypełniać obowiązków sprawozdawczych względem Narodowego Banku Polskiego.

Nieco inaczej wygląda sytuacja podmiotów, które wymieniają wirtualne waluty na waluty obce (np. skupują wirtualne waluty w zamian za euro lub dolary). Jakkolwiek wirtualne waluty nie będą walutami obcymi w rozumieniu Prawa dewizowego, nie można tego automatycznie powiedzieć o walutach, które służą do kupna/sprzedaży wirtualnych walut. Waluty takie jak dolar amerykański czy euro są prawnymi środkami płatniczymi, spełniają zatem jeden z warunków uznania ich za walutę obcą w rozumieniu Prawa dewizowego. Pewien kłopot wiąże się jednak z drugą przesłanką uznania danej waluty za walutę obcą. Wydaje się, że tak długo jak waluty te nie mają postaci banknotów lub monet, nie mogą one być uznawane za walutę obcą (mimo że są prawnym środkiem płatniczym poza Polską). Wskazuje na to wyraźnie ograniczenie zawarte w definicji walut obcych istniejącej w Prawie dewizowym.

Prowadzi to do wniosku, że wymiana wirtualnych walut na waluty obce odbywająca się w sposób bezgotówkowy (tj. bez udziału banknotów oraz monet) nie będzie regulowaną działalnością kantorową. Działalnością regulowaną byłaby w obecnym stanie prawnym jedynie działalność polegająca na wymianie wirtualnych walut na waluty obce, które mają postać banknotów lub monet.
Dla pełnego obrazu niezbędne jest jeszcze jedno uzupełnienie. Zgodnie z art. 2 pkt 1) lit. p ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy podmioty prowadzące działalność w zakresie wymiany walut są co do zasady zobowiązane do przestrzegania obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Należy koniecznie zwrócić uwagę na istotną zmianę treści tego przepisu, która dokonała się w 2013 r. Pierwotnie przepis ten odnosił się do „działalności kantorowej”, a więc wyłącznie do regulowanej działalności kantorowej w rozumieniu Prawa dewizowego. Zamiana tego zwrotu na „działalność w zakresie wymiany walut” powinna być odczytywana jednoznacznie jako próba poszerzenia zastosowania ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy również do podmiotów prowadzących wymianę walut, które jednak z uwagi na ograniczenia definicyjne zawarte w Prawie dewizowym nie prowadzą formalnie regulowanej działalności kantorowej (np. kantory internetowe). Taka argumentacja wynika również wprost z uzasadnienia do tej nowelizacji.

Powstaje pytanie, czy podmioty prowadzące wymianę wirtualnych walut powinny być traktowane jako podmioty prowadzące „działalność w zakresie wymiany walut” na potrzeby ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, nawet jeżeli nie jest to regulowana działalność kantorowa w rozumieniu Prawa dewizowego. Intencją autorów komentowanej zmiany niewątpliwie było objęcie tą ustawą bezgotówkowej wymiany walut. Trudno jednak jednoznacznie określić, czy w wyobrażeniu twórców tej zmiany „działalność w zakresie wymiany walut” obejmuje również wymianę wirtualnych walut. Ustalenia w tym zakresie są utrudnione z uwagi na to, że termin „waluta” nie jest zdefiniowany w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Biorąc jednak pod uwagę cel tej ustawy, zapewne należałoby opowiedzieć się za jej stosowaniem również do wymiany wirtualnych walut. Zasadniczo w każdym przypadku wymiany wirtualnych walut mamy również do czynienia z walutą tradycyjną (wirtualne waluty są kupowane lub sprzedawane z użyciem tradycyjnych walut, w formie gotówkowej lub bezgotówkowej). W tym sensie działalność związana z wymianą wirtualnych walut jest „działalnością w zakresie wymiany walut”, nawet jeżeli nie uznamy wirtualnych walut za „walutę” w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Walutą taką będzie druga, obok wirtualnej waluty, waluta uczestnicząca w wymianie. Przy takim podejściu realny problem interpretacyjny może pojawić się dopiero przy działalności polegającej na wymianie wirtualnych walut na inne wirtualne waluty. Należy zapewne założyć, że na ten moment polskie regulacje nie wymagają stosowania ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy do takiej działalności (o ile oczywiście działalność taka nie jest elementem innej działalności, która na mocy innych przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy podlega tejże ustawie).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *