Zagadnienie prejudycjalne w postępowaniu podatkowym

Zgodnie z art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli trwa postępowanie podatkowe przez organem I lub II instancji i okaże się, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, organ ma obowiązek zawiesić to postępowanie i nie podejmować żadnych dalszych czynności do czasu, gdy nastąpi rozstrzygnięcie takiego zagadnienia wstępnego.
Pojęcie zagadnienia wstępnego nie zostało zdefiniowane w Ordynacji. Sądy administracyjne wskazują więc w orzeczeniach, jak należy je rozumieć. Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Gliwicach (por. wyrok z 10 czerwca 2014 r., sygn. I SA/Gl 1459/13) wyjaśnił, że zawieszenie postępowania ze względu na zaistnienie zagadnienia wstępnego występuje tylko w sytuacji, gdy dla rozpatrzenia sprawy głównej niezbędne jest uzyskanie rozstrzygnięcia dokonanego w tej sprawie przez sąd lub inny organ państwowy niż ten, przed którym toczy się postępowanie, a bez którego nie jest możliwe załatwienie sprawy głównej. Zagadnienie wstępne nie dotyczy przy tym kwestii ustalenia stanu faktycznego sprawy, gdyż to należy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym.

Orzecznictwo dostarcza szeregu praktycznych przykładów, jak należy interpretować tę kwestię. Wg WSA w Olsztynie (wyrok z 13 stycznia 2015 r., sygn. II SA/Ol 1261/14) samo wystąpienie o zbadanie konstytucyjności przepisu nie pozbawia ich konstytucyjności, a organ podatkowy działa na podstawie i w granicach prawa mającego zastosowanie w danej sprawie. Same tylko wątpliwości, dotyczące konstytucyjności obowiązujących przepisów prawa, nie stanowią uzasadnionej przesłanki do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie tej kwestii w innym postępowaniu niż prowadzone lub w innej, choćby tożsamej sprawie, stanowi zagadnienie wstępne. Zatem to, że skierowany został wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności danego przepisu, nie oznacza, że mamy do czynienia z zagadnieniem wstępnym.

Również wystąpienie przez polskie organy podatkowe do władz obcego państwa o przeprowadzenie określonych czynności wyjaśniających i sprawdzających w celu uzyskania informacji faktycznych niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie uzasadnia zawieszenia (por. Naczelny Sąd Administracyjny wyrok z 16 września 2003 r., sygn. I SA/ŁD 800/2). Podkreśla się przy tym, że zawieszenie postępowania powinno mieć zastosowanie tylko w przypadkach określonych przez ustawodawcę, który wyczerpująco określił przesłanki zawieszenia postępowania administracyjnego w przepisach, których nie można interpretować z zastosowaniem wykładni rozszerzającej.

Nie będzie także, wg sądów administracyjnych (por. WSA w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. III SA/Wa 149/08) zagadnieniem wstępnym rozstrzygnięcie pytania postawionego przez polski sąd administracyjny przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie innego podmiotu.

Oczywiście, organ podatkowy nie może jednak swobodnie decydować, czy zawiesić postępowanie, czy nie, jeżeli istnienie zagadnienia wstępnego zostało ustalone. Zawieszenie postępowania ma bowiem charakter obligatoryjny, gdy zachodzi jedna z okoliczności wskazanych w Ordynacji (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r, III SA 5601/98).

Zagadnieniem wstępnym może w pewnych sytuacjach być wynik innego postępowania podatkowego, gdy wiązać się z nim będzie ustalenie dochodu do opodatkowania mającego znaczenie dla ustalenia podstawy opodatkowania. Należy jednak pamiętać, że postępowanie podatkowe toczące się w jednej sprawie nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania podatkowego w drugiej sprawie, obejmującej np. kolejny rok podatkowy, i w każdej z takich spraw organy zobowiązane są do prowadzenia odrębnego postępowania dowodowego z wykorzystaniem materiału zgromadzonego w innej sprawie (por. WSA w Gdańsku, wyrok z 15 stycznia 2009 r., I SA/ Gd 752/08). Ustalenie okoliczności faktycznych za inny rok podatkowy nie stanowi wstępnego zagadnienia prawnego, będącego przesłanką zawieszenia postępowania (por. NSA w wyroku z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. II FSK 2620/14). Również, w ocenie NSA (por. wyrok z 16 września 1998 r., sygn. I SA/Gd 1887/96), postępowanie w zakresie podatku dochodowego i w zakresie podatku od towarów i usług są postępowaniami odrębnymi i rozstrzygnięcia w zakresie jednego podatku z formalnego punktu widzenia nie mają mocy wiążącej w postępowaniu podatkowym dotyczącym drugiego z podatków.

Zagadnieniem wstępnym w postępowaniu podatkowym może być także wynik postępowania cywilnego. Przykładowo (por. wyrok z dnia 21 października 2014 r., sygn. I FSK 1575/14), NSA wskazał, że wszczęcie postępowania o uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia w sprawie przyjęcia spadku powodowało konieczność zawieszenia postępowania podatkowego z uwagi na znaczenie postępowania cywilnego dla określenia kręgu spadkobierców. Zagadnieniem prejudycjalnym może stać się także wynik postępowania karnego skarbowego, choć w tej sprawie orzecznictwo nie jest jednomyślne.

Autor: Katarzyna Bieńkowska, doradca podatkowy, Menadżer w Advicero Tax

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *