Stan faktyczny oraz stanowisko WSA
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej podatnik wskazał, że rozważa dwie metody wypłaty dywidendy, przy czym za każdym razem skutkiem będzie wypłata dywidendy w formie rzeczowej w postaci udziału we własności nieruchomości należącej obecnie do spółki. W tej sytuacji zadano pytanie, czy wypłata dywidendy w formie rzeczowej spowoduje u podatnika powstanie przychodu w rozumieniu przepisów u.p.d.o.p.¹ W ocenie podatnika wypłata dywidendy w formie rzeczowej nie spowoduje po jego stronie powstania przychodu podatkowego.

Minister Finansów uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że przeniesienie na wspólników prawa własności do nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntu w celu zwolnienia się z obowiązku wypłaty określonej części dywidendy w formie rzeczowej, ma charakter odpłatnego zbycia tej nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntu na rzecz wspólników i skutkuje powstaniem po stronie wnioskodawczyni przychodu, o którym mowa w art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p. Oceniając charakter powyższej czynności organ stwierdził, że spółka przenosi na wspólników prawo własności do nieruchomości oraz prawo użytkowania wieczystego do gruntu w zamian za zwolnienie jej z obowiązku wypłaty ustalonej kwoty dywidendy. Spółka dokonuje tym samym zbycia składników majątku na rzecz udziałowców w zamian za „cenę” odpowiadającą wartości świadczenia pieniężnego, którego nie musi już wykonywać. Wobec powyższego, uzasadnionym jest rozpoznanie w takiej sytuacji po stronie spółki przychodu ze zbycia rzeczy i prawa majątkowego, o którym mowa w art. 14 u.p.d.o.p.

WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną interpretację. Wyjaśnił, że skoro wprost z przepisów prawa nie wynika, aby wypłacenie dywidendy niepieniężnej powodowało powstanie po stronie podatnika obowiązku podatkowego, to a contrario nie można a priori rozszerzać katalogu źródeł przychodu dla celów podatku dochodowego od osób prawnych. Uwzględniając cel i charakter dywidendy, nie sposób określić, jakie przysporzenie po stronie spółki miałoby powstać poprzez świadczenie przedmiotu dywidendy uprawnionym udziałowcom. To spółka przekazuje im część posiadanego majątku (zysku), albo w formie pieniężnej, albo rzeczowej, o ile spełnione zostaną przewidziane umową spółki i przepisami prawa wymogi formalne. Niewątpliwie z przepisów prawa podatkowego wynika, że świadczenie takie (bez względu na formę) będzie źródłem przychodu do opodatkowania, ale tylko po stronie wspólników. Mając na uwadze podstawowe założenie o racjonalności ustawodawcy oraz zasady wykładni systemowej wewnętrznej i zewnętrznej nie sposób przyjąć, aby obydwa podmioty zarówno wyzbywający się prawa, jak również podmiot nabywający to samo prawo uzyskiwały jednocześnie przychód, który podlegałby opodatkowaniu. Mając na uwadze treść przepisów u.p.d.o.p. możliwe jest wywiedzenie obowiązku podatkowego jedynie po stronie udziałowca uprawnionego do dywidendy, nie zaś po stronie przekazującej ją spółki.

Teza
Na podstawie uzasadnienia omawianego orzeczenia można sformułować następującą tezę:
„Przekazanie dywidendy w formie rzeczowej wspólnikom uprawnionym do dywidendy nie będzie rodzić po stronie spółki obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych.”

Komentarz
Prezentowany wyrok wpisuje się w dominującą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą wypłata dywidendy nie w formie pieniężnej, lecz w formie rzeczowej, m.in. poprzez przeniesienie na wspólników prawa własności nieruchomości, nie powoduje po stronie spółki powstania przychodu w podatku dochodowym. Stanowisko takie znaleźć można m.in. w wyroku NSA z dnia 8 lutego 2012 roku, sygn. akt II FSK 1384/10 czy też z dnia 14 marca 2012 roku, sygn. akt II FSK 1673/10.

Dziwić może fakt, że pomimo powyższych poglądów prezentowanych przez sądy, organy podatkowe w dalszym ciągu twierdzą, że dywidenda w formie rzeczowej wiąże się po stronie spółki z obowiązkiem rozpoznania przychodu. Przykładem w tym zakresie może być interpretacja indywidualna Ministra Finansów z dnia 20 lutego 2013 roku, nr IBPBI/2/423-1538/12/MS.

Należy mieć nadzieję, że konsekwentne kwestionowanie przez sądy powyższego kierunku orzekania organów skarbowych doprowadzi ostatecznie do zmiany ich stanowiska w omawianej kwestii.

1) ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397 ze zm.)