Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Z tej zasady wynika domniemanie mocy obowiązującej ostatecznej decyzji podatkowej i jej zgodności z prawem. Zasada ta służy pewności obrotu prawnego.

Wznowienie postępowania podatkowego jest uregulowane w przepisach Ordynacji podatkowej. Wznowienie postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych, co oznacza, iż jest to instytucja procesowa dająca możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy podatkowej zakończonej ostateczną decyzją wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach. Przesłanki wznowienia określone są w art. 240 Ordynacji podatkowej.

Jedną z przesłanek wznowienia postępowania podatkowego jest pojawienie się nowych okoliczności faktycznych w sprawie lub nowych dowodów. Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję.

Należy podkreślić, iż przepis może mieć zastosowanie, gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki:

• ujawnią się w sprawie nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące już w chwili wydania decyzji ostatecznej, ale nieznane organowi podatkowemu,
• okoliczności lub dowody będą miały charakter nowych w stosunku do przeprowadzonego dotychczas postępowania wyjaśniającego,
• okoliczności lub dowody muszą być istotne dla sprawy, czyli takie, które mogą mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie, więc wywołują konieczność uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w całości lub w części.

Za podstawę wznowienia postępowania można uznać tylko wyjście na jaw okoliczności faktycznych, a więc elementów istniejącego stanu faktycznego. Ujawnienie nowych okoliczności faktycznych, o jakich mowa w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, nie oznacza sytuacji, w której takie okoliczności faktyczne są wyprowadzane z odmiennej oceny dowodów znanych organowi wydającemu decyzję pierwotną (por. wyrok NSA w Warszawie z 21 czerwca 2004 r., FSK 170/04).

Wznowienie przez organ podatkowy postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nie jest możliwe na skutek zmiany interpretacji przepisów prawa podatkowego przez organy podatkowe czy też sądy administracyjne.

W konsekwencji za element stanu faktycznego nie można uznać zmiany podejścia organów podatkowych czy też nawet sądów administracyjnych w odniesieniu do takiego stanu faktycznego. Zmiana taka jest wyłącznie zmianą w zasadach interpretacji przepisów odnoszących się do stanu faktycznego, a nie jego elementem. Co więcej, zmiana zasad interpretacji określonych przepisów nie musi okazać się zjawiskiem trwałym. Bez względu jednak na trwałość (bądź nietrwałość) nowej linii orzeczniczej, nie pozwala ona na wznowienie postępowania w sprawie, w której wydana została decyzja ostateczna.

W orzecznictwie podkreśla się, iż nowa wykładnia przepisów prawa nie jest podstawą do wznowienia postępowania. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lutego 2011 r. sygn. I FSK 370/10).

Stanowisko to znajduje potwierdzenie także w uchwale 5 sędziów NSA z 17 października 2001 r., FPK 9/01, z której wynika, iż „ustalona w judykaturze nowa wykładnia przepisu prawnego, która – gdyby była zastosowana w sprawie – spowodowałaby odmienną decyzję, nie jest podstawą do wznowienia postępowania, gdyż w tym przypadku nie mamy do czynienia ani z nowym dowodem, ani z nową okolicznością faktyczną.”

W związku z powyższym za podstawę do wznowienia postępowania nie można uznać nowej, nawet korzystnej interpretacji przepisów prawa, bowiem wykładnia przepisu prawa materialnego nie jest ani nową okolicznością faktyczną, ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 stycznia 2009 r. sygn. II FSK 824/08). W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, iż „nowe dowody i nowe okoliczności służą ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego, o tyle wykładnia prawa ma znaczenie już na innym etapie rozstrzygania sprawy. Nie jest to etap ustalania faktów, lecz etap subsumpcji stanu faktycznego pod określoną normę prawną. Podstawa wznowienia na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej dotyczy tylko tego pierwszego etapu.”

Przyjęta linia orzecznictwa jest jednolita i potwierdza, iż nowa wykładnia przepisu prawnego dokonana przez organ stosujący prawo jak i ustalona w judykaturze, nie jest przesłanką wznowienia postępowania. Dotyczy to nie tylko uchwał Naczelnego Sadu Administracyjnego, ale także np. wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy – wykładnia taka nie jest ani nową okolicznością faktyczną, ani nowym dowodem uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 22 marca 1996 r., sygn. SA/Lu 874/95).