Okoliczności składające się na szeroko rozumianą złą sytuację finansową spółki lub potencjalne konsekwencje takiego stanu są przedmiotem niektórych przepisów ksh. W szczególności przewidziane tam rozwiązania rodzą po stronie spółki lub jej wspólników określone obowiązki, względnie powodują – z mocy prawa – zaistnienie określonych relacji prawnych (tak np. przepis art. 233 ksh przewidujący obowiązek podjęcia uchwały wspólników dotyczącej dalszego istnienia spółki w sytuacji wykazania przez spółkę straty przewyższającej określony tam poziom; zob także art. 14 § 3 ksh przewidujący traktowanie pożyczki udzielonej spółce przez wspólnika w sytuacji ogłoszenia upadłości spółki w terminie dwóch lat od dnia zawarcia umowy pożyczki jako wkład wspólnika do spółki). Wśród tych okoliczności brak jest jednak odniesień do takiej sytuacji, w której skorzystanie z instytucji potrącenia umownego przewidzianej w art. 14 § 4 zd.2 ksh dotyczyłoby spółki posiadającej tzw. ujemne kapitały i wiązało z tym faktem określone konsekwencje prawne.
Tzw. stan podbilansowy spółki lub posiadanie tzw. kapitałów ujemnych polega generalnie na tym, że strata bilansowa przekracza wartość kapitału zakładowego spółki. W tych warunkach dążenie spółki do podwyższenia jej kapitału zakładowego będzie nie tylko uzasadnione i celowe, ale nawet wymagane aby zapobiec upadłości spółki. Spółka może więc wykorzystać w tym celu wszelkie dopuszczalne mechanizmy prawne, w szczególności dokonać podwyższenia kapitału w oparciu o wkład gotówkowy wspólnika.
Przyjąć należy, że mimo istnienia stanu tzw. kapitałów ujemnych, wkład gotówkowy wspólnika mógłby zostać rozliczony ze spółką w drodze potrącenia umownego z inną wierzytelnością pieniężną przysługującą temu wspólnikowi, spełniającą oczywiście wymagania dla jej potrącenia umownego przy podwyższaniu kapitału zakładowego.
Za dopuszczalnością powyższego rozwiązania przemawia przede wszystkim podstawowy argument, jakim jest istota czynności polegającej na dokonaniu potrącenia umownego. Otóż czynność ta będąc surogatem spełnienia świadczenia prowadzi zawsze do umorzenia zobowiązań, którym odpowiadały potrącane wierzytelności, w tym do wykonania obowiązku wniesienia wkładu pieniężnego do spółki. Stanowisko odmienne, tzn. opierające się na bezwzględnej konieczności dokonania w każdej sytuacji realnego pokrycia obejmowanych wkładów w formie ich zapłaty gotówkowej przekreślałoby generalnie możliwość stosowania potrącenia umownego w ogóle. Taki zaś wniosek pozostawałaby w sprzeczności z literalnym brzmieniem art. 14 § 4 zd.2 ksh.
Wymóg rzeczywistego pokrycia kapitału zakładowego nie może zresztą być – zgodnie z przyjmowanymi w tym zakresie poglądami – interpretowany w sposób dosłowny w tym sensie, że gromadzony kapitał zakładowy stanowi wyodrębnioną masę majątkową (fundusz), z którą związane są zawsze ściśle określone składniki tej masy; takie traktowanie kapitału zakładowego i wnoszenia wkładów na jego pokrycie byłoby sprzeczne z pojęciem kapitału zakładowego (kapitał zakładowy jest określoną w umowie spółki wielkością liczbową, elementem jej pasywów, odzwierciedlającą sumę zadeklarowanych lub wniesionych wartości ekonomicznych – pieniędzy, wkładów rzeczowych).
Powyższego stwierdzenia nie może zmieniać fakt, że spółka znajduje się w sytuacji posiadania tzw. kapitałów ujemnych. Ten stan ma bowiem wyłącznie konsekwencje w sferze ujęcia bilansowego dokonanego potrącenia umownego po stronie pasywów spółki. Otóż wskutek jego dokonania spółka nadal będzie znajdowała się w sytuacji posiadania tzw. kapitałów ujemnych z tą jednak różnicą, że dług spółki wynikający z jej zobowiązania względem wspólnika zostanie „zastąpiony” powiększeniem kategorii długu, jakim jest pozycja „kapitał zakładowy”. Faktycznie czynność ta prowadzi do redukcji zadłużenia spółki wobec wierzycieli. O niedopuszczalności istnienia takiego stanu musiałyby decydować te same przesłanki, które przeciwstawiałyby się w ogóle możliwości wystąpienia sytuacji tzw. kapitałów ujemnych spółki. Brak jest jednak takich przesłanek ustawowych.
