Stan faktyczny oraz stanowisko WSA
We wniosku o wydanie interpretacji podatnik wskazał, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umorzyła mu zadłużenie wynikające z zaciągniętych kredytów. Zapytał, czy umorzone zadłużenie będzie dla niego przychodem z tytułu nieodpłatnych świadczeń, o których mowa w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f.¹ W ocenie podatnika umorzone zadłużenie powinno być traktowane jako przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń, przy czym korzysta on ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 114 u.p.d.o.f.

Minister Finansów uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że otrzymanie kredytu i jego spłata są obojętna podatkowo, natomiast przychód po stronie kredytobiorcy powstanie w przypadku umorzenia kredytu lub jego części, wówczas podatnik osiąga konkretne przysporzenie. Zdaniem Ministra przysporzenie takie nie może być jednak uznane za nieodpłatne świadczenie i z tego względu nie podlega ono zwolnieniu z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 114 u.p.d.o.f.

WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną interpretację. Wyjaśnił, że umorzenie kredytu wraz z odsetkami powoduje powstanie u podatnika przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., który powinien być traktowany jako przychód z nieodpłatnych świadczeń. Nieodpłatne świadczenie obejmuje bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy. Otrzymanie przez podatnika nieodpłatnego świadczenia może być konsekwencją zarówno działania, jak i zaniechania osoby trzeciej.

Teza
Na podstawie uzasadnienia omawianego orzeczenia można sformułować następującą tezę:
„Umorzenie kredytu (jako czynność prawna wierzyciela polegająca na celowym zaniechaniu ściągnięcia wierzytelności) oraz odsetek (jako świadczenia wierzyciela wyrażającego się w możliwości bezpłatnego korzystania z kapitału) stanowi dla kredytobiorcy przychód z nieodpłatnego świadczenia.”

Komentarz
WSA w Poznaniu przypomniał, że umorzenie posiadanego przez podatnika zadłużenia powoduje po jego stronie powstanie przychodu podatkowego, który powinien być traktowany jako przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń. Z chwilą umorzenia zadłużenie traci bowiem swój zwrotny charakter stając się trwałym (definitywnym) przysporzeniem majątkowym dłużnika.

Stanowisko wyrażone przez Sąd znajduje szerokie potwierdzenie we wcześniejszym orzecznictwie sądowym. Przykładowo wskazać tu można na wyrok NSA z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt II FSK 1184/07, wyrok NSA z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt II FSK 1096/07 oraz wyrok NSA z 14 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1357/08.

Uwzględniając wykładnię zaprezentowaną w omawianym wyroku podatnicy powinni pamiętać, że umorzenie zadłużenia nie wiąże się wyłącznie z korzystnymi skutkami w sferze ich majątku. Od kwoty umorzonych zobowiązań zobligowani będą bowiem do zapłaty należnego podatku dochodowego.

1) Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.)