Jednakże niewielu orientuje się, że niemalże bez żadnego rozgłosu, a tym bardziej powszechnej świadomości, wprowadzane zostały regulacje o charakterze jeszcze bardziej doniosłym dla świata finansowego – FATCA. Przedmiotowe regulacje zmuszają instytucje finansowe do informowania amerykańskiego fiskusa o aktywach finansowych posiadach przez podmioty określane jako potencjalni amerykańscy rezydenci. FATCA stanowi rewolucję dla świata finansów, gdyż jest w opinii autora jedynie preludium do inwigilacji finansów nie tylko związanych z biznesem na skalę światową.

Czym jest FATCA?

FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act), czyli ustawa o ujawnianiu informacji o rachunkach zagranicznych na cele podatkowe została uchwalona w USA w 18 marca 2010 r. i stanowi częścią HIRE (Hiring Incentives to Restore Employment Act), pakietu ustaw mającego na celu przeciwdziałanie bezrobociu. FATCA zaczęła obowiązywać w USA od 1 stycznia 2013 r. Celem FATCA jest ułatwienie poboru podatków w USA z tytułu przychodów uzyskiwanych poza USA przez amerykańskich rezydentów podatkowych, walka z rajami podatkowymi oraz tzw. skrytkami podatkowymi, zapobieganiu praniu brudnych pieniędzy, zniechęcanie do inwestowania przez Amerykanów poza USA.

Przedmiotowa ustawa nakłada na zagraniczne instytucje finansowe (FFI – Financial Foreign Institutions) obowiązek informowania amerykańskiego fiskusa (IRS) o rachunkach prowadzonych na rzecz podatników/obywateli USA. Pojęcie podatnik amerykańskiego posiada jednak szeroką definicję, obejmuje również osoby posiadające obywatelstwo amerykańskie i status rezydenta Polski, a także posiadaczy tzw. Zielonej Karty. FATCA jest o tyle rozwiązaniem rewolucyjnym, gdyż może mieć zastosowanie również m. in. do polskich instytucji finansowych mimo uchwalenia tych regulacji przez władze amerykańskie.

Co więcej, zgodnie z Konstytucją RP na chwile obecną FATCA nie stanowi aktu prawnego, który w jakikolwiek sposób mógłby mieć zastosowanie na terenie Polski. To niestety tylko pozór, który stanowi kwintesencję regulacji FATCA. FATCA jest aktem prawnym obowiązującym na terenie USA, jednak ze względu na mechanizm nakładania sankcji będzie miała wpływ również na zagraniczne instytucje finansowe na całym świecie. FATCA jest niezgodna z polskim regulacjami prawnymi, w tym m. in. z Prawem bankowym oraz z ustawą o ochronie danych osobowych. Konieczne będą zmiany w polskim porządku prawnym. Polska zawarła już porozumienie z USA w sprawie FATCA (tzw. International Government Agreement – obowiązuje od dnia 1 lipca 2015 r.). Takie porozumienia zawarły już rządy Francji, Hiszpanii, Niemiec, Włoch oraz Wielkiej Brytanii.

FATCA wprowadza możliwość nałożenia sankcji i poboru 30% podatku od płatności na rzecz niektórych zagranicznych instytucji finansowych, które nie dostosują się do amerykańskich wymogów dotyczących identyfikacji i raportowania informacji o amerykańskich podatnikach.

Brak wprowadzenia w życie FATCA grozi instytucji finansowej 30% obciążeniami podatkowymi:

• inwestycji klientów na terenie USA
• transakcji dokonywanych na rynku międzybankowym
• inwestycjom na rynku amerykańskim.

W przypadku braku możliwości stosowania przepisów FATCA ze względu na sprzeczność tychże regulacji z przepisami państwa, w którym działa instytucja finansowa konieczne jest:

1) zlikwidowanie wszelkich rachunków, lokat, czy też wypowiedzenie umów zawartych z rezydentami amerykańskimi,
2) gdyby przepisy obowiązujące w danym państwie uniemożliwiały zlikwidowanie wszelkich rachunków, lokat, czy też wypowiedzenie umów zawartych z rezydentami amerykańskimi, konieczne jest zawieszenie współpracy z rezydentami amerykańskimi.

Zakres raportowania na potrzeby FATCA

Raportowaniu na rzecz amerykańskiego fiskusa (IRS) będą podlegały „US accounts”, które zostały w przepisach FATCA określone jako:

• rachunki depozytowe prowadzone przez instytucje finansowe,
• rachunki powiernicze prowadzone przez instytucje finansowe,
• zyski z akcji oraz instrumentów dłużnych (z wyłączeniem obrotu publicznego),
• kontrakty ubezpieczeniowe oraz umowy dożywocia, o ile spełniają określone w FATCA wymogi.

Jednakże w świetle FATCA „US accounts” nie stanowią:
1) niektóre rachunki oszczędnościowe:

• rachunki związane z programami emerytalno-rentowymi (po spełnieniu szeregu wymogów m. in. roczna kwota inwestowana nie przekracza 50.000 USD, natomiast w trakcie całego okresu istnienia nie przekroczy kwoty 1 mln USD),
• rachunki oszczędnościowe niezwiązane z programami emerytalno-rentowymi po spełnieniu szeregu wymogów (m. in. rachunek jest związany z planem oszczędnościowy, ograniczenia odnośnie dysponowania środkami, kwota inwestowana w trakcie roku nie przekroczyła 50.000 USD),

2) niektóre terminowe polisy na życie (po spełnieniu szeregu wymogów)
3) rachunki prowadzone przez państwo,
4) rachunki typu escrow (po spełnieniu szeregu wymogów)
5) umowy ubezpieczeniowe związane z dożyciem
6) rachunki uregulowane w porozumieniach z poszczególnymi państwami.

Zgodnie z przepisami FATCA instytucjami finansowymi (FFI), które będą posiadały obowiązki informacyjne są m. in. podmioty:

• przyjmujące depozyty pieniężne,
• przechowujące aktywa finansowe,
• inwestujące na rzecz innych osób,
• uczestniczące w obrocie papierami wartościowymi.

W związku z wdrożeniem FATCA konieczne będzie wykonywanie przez FFI następujących obowiązków:

• badanie istniejących rachunków,
• badanie nowych rachunków,
• badanie tzw. „poszlak amerykańskich” (tzw. US indicia),
• w przypadku zidentyfikowania poszlak amerykańskich – żądanie dalszych wyjaśnień od klientów i zgody na przekazanie informacji,
• obowiązek raportowania, jeżeli klient jest „US person”.

Na gruncie FATCA podatnikiem amerykańskim, czyli tzw.„U.S. person” jest:

• posiadacz paszportu amerykańskiego,
• obywatel USA,
• osoba urodzona w USA,
• posiadacz „zielonej karty”,
• osoba na stałe mieszkająca w USA,
• osoba osiągająca dochody w USA (np. z licencji, wynagrodzenia) mieszkająca poza USA,
• spółka zarejestrowana w USA,
• spółka w której co najmniej 10% udziałów posiada podatnik amerykański
• osoba mieszkająca w USA powyżej 183 dni w roku.

IGA ratunkiem dla polskich instytucji finansowych

Zawarcie przez polski rząd z władzami amerykańskimi tzw. IGA (International Government Agreement) znacząco ograniczy zakres raportowania o aktywach posiadanych przez amerykańskich rezydentów.

Wbrew licznym informacjom prasowym podjęcie negocjacji przez polski rząd jest jedynym możliwym rozwiązaniem, gdyż umożliwi funkcjonowanie polskich podmiotów na rynku amerykańskim. Trzeba bowiem, że przepisy FATCA przewidują rozliczne sankcje dla podmiotów, które nie dostosują się do wymogów opisywanych w FATCA.

Na 99 posiedzeniu Sejmu rozpatrzony został projekt ustawy o wykonywaniu Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełnienia międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA. Prace nad projektem będą kontynuowane w Komisji Finansów Publicznych.