1) import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;
2) nabycie wewnątrzwspólnotowe [WNT] samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;
3) pierwsza sprzedaż na terytorium kraju samochodu osobowego niezarejestrowanego na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym:
a. wyprodukowanego na terytorium kraju,
b. od którego nie została zapłacona akcyza z tytułu czynności, o których mowa w pkt 1 albo 2.
W odróżnieniu od poprzednio obowiązującej ustawy o podatku akcyzowym, obecnie obowiązek akcyzowy w przypadku określonej czynności podlegającej opodatkowaniu, powstaje tylko jeden raz. Jednofazowość opodatkowania wynika z art. 100 ust. 3 akcU, zgodnie z którym w sytuacji, gdy wobec określonego pojazdu powstał uprzednio obowiązek podatkowy z tytułu importu, WNT lub sprzedaży, to kolejna czynność wykonana w stosunku do tego samochodu nie wiąże się z powstaniem obowiązku podatkowego. Jednakże konieczne jest, aby podatek akcyzowy z tytułu wcześniej dokonanej czynności został określony lub zadeklarowany przez podatnika w należnej wysokości.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym odstąpiono od definiowania samochodów osobowych w oparciu o PKWiU. Zgodnie z art. 100 ust. 4 akcU samochody osobowe to pojazdy samochodowe i pozostałe pojazdy mechaniczne objęte pozycją CN 8703 (nomenklatury scalonej) przeznaczone zasadniczo do przewozu osób, inne niż objęte pozycją 8702, włącznie z samochodami osobowo-towarowymi (kombi) oraz samochodami wyścigowymi, z wyłączeniem skuterów śnieżnych o kodzie CN 8703 10 11, pojazdów typu meleks o kodzie CN 8703 10 18 oraz pojazdów typu quad o kodzie CN 8703 10 18. Powyższa zmiana oznacza de facto rozszerzenie katalogu samochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym (przykładowo o samochody kombi, w których zamontowana została trwała przegroda za ostatnim rzędem siedzeń, i które na podstawie świadectwa homologacji są samochodami ciężarowymi).
Obowiązek podatkowy i podstawa opodatkowania
Obowiązek podatkowy w przypadku akcyzy od samochodów osobowych jest uzależniony od rodzaju dokonywanej czynności podlegającej opodatkowaniu. Na podstawie art. 101 akcU przypadku importu samochodu osobowego obowiązek podatkowy powstaje z dniem powstania długu celnego. Z kolei w przypadku WNT samochodu osobowego – jeśli nabycie prawa do rozporządzania samochodem jak właściciel nastąpiło przed przemieszczeniem samochodu do Polski, obowiązek podatkowy powstaje w momencie przemieszczenia samochodu do Polski, natomiast w przypadku, gdy nabycie prawa do rozporządzania samochodem jak właściciel nastąpiło już po przemieszczeniu samochodu do Polski – obowiązek podatkowy powstaje w momencie nabycia prawa do rozporządzania samochodem jak właściciel; w przypadku, gdy podmiot występujący o rejestrację samochodu w Polsce nie jest jego właścicielem – obowiązek z tytułu WNT powstaje z chwilą złożenia wniosku o rejestrację samochodu;
Natomiast w przypadku sprzedaży samochodu w Polsce, obowiązek podatkowy powstaje w zależności od sposobu przeniesienia prawa do rozporządzania samochodem jak właściciel – w momencie wydania pojazdu lub wykonania czynności (patrz. art. 101 ust. 3 akcU); natomiast jeśli sprzedaż powinna być potwierdzona fakturą, obowiązek podatkowy powstaje w momencie jej wystawienia, ale nie później niż 7 dnia od wydania samochodu (art. 101 ust. 4 akcU).
Kontrowersje budzi natomiast dalsza cześć art. 101 ust. 4 akcU, zgodnie z którym sprzedawca jest zobowiązany do wykazania na wystawionej fakturze kwoty akcyzy od dokonanej sprzedaży. Jako, że mowa o sprzedaży należy uznać, iż przepis ten dotyczy wyłącznie tych podatników, którzy deklarują podatek akcyzowy z tytułu sprzedaży. Natomiast obowiązek, o którym mowa powyżej, nie dotyczy podmiotu dokonującego importu bądź WNT samochodu osobowego (w tym przypadku, podmiot ten nie jest zobowiązany do wykazania na wystawianej przez siebie fakturze kwoty podatku należnej z tytułu dokonanego importu lub WNT).
Sposób ustalania podstawy opodatkowania podatku akcyzowego od samochodów osobowych zależy od rodzaju czynności opodatkowanej. W przypadku sprzedaży samochodu osobowego podstawą opodatkowania jest kwota należna, pomniejszona o należny VAT i kwotę akcyzy (art. 104 ust. 1 pkt 1 akcU). Co oznacza, że kwota należna od nabywcy z tytułu sprzedaży samochodu osobowego to kwota brutto zawierająca VAT jak również należną akcyzę.
Zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 2 akcU w przypadku WNT samochodu osobowego podstawą opodatkowania jest kwota, jaką podatnik zobowiązany jest zapłacić. Wyjątkiem od powyższej zasady jest sytuacja, w której podmiot rejestrujący samochód w Polsce nie jest jego właścicielem – wówczas podstawą opodatkowania jest średnia wartość rynkowa samochodu pomniejszona o należny VAT oraz o kwotę akcyzy.
W przypadku importu samochodu, podstawą opodatkowania jest jego wartość celna zwiększona o należne cło oraz podwyższona o prowizję, koszty transportu i ubezpieczenia poniesione do pierwszego miejsca przeznaczenia samochodu w kraju, a także o opłaty i inne należności, do poboru, których zobowiązane są organy celne (art. 104 ust. 1 pkt 3 akcU w zw. z art. 104 ust. 4 i 5 akcU).
Przepisy akcU (art. 104 ust. 8 i 9 akcU) umożliwiają organom podatkowym weryfikację podstawy opodatkowania w sytuacji, gdy zadeklarowana przez podatnika kwota bez uzasadnionej przyczyny odbiega od wartości rynkowej. W takim przypadku, organ podatkowy wzywa podatnika do zmiany wysokości podstawy opodatkowania lub do wskazania przyczyn uzasadniających wykazanie podstawy opodatkowania w kwocie znacznie odbiegającej od średniej wartości rynkowej samochodu osobowego. Brak odpowiedzi ze strony podatnika na takie wezwanie uprawnia organ podatkowy do samodzielnego określenia wysokości podstawy opodatkowania. Średnia wartość rynkowa samochodu osobowego ustalana jest na podstawie notowanej na rynku krajowym średniej ceny zarejestrowanego na terytorium kraju samochodu osobowego tej samej marki, tego samego modelu, rocznika, z tym samym wyposażeniem i o przybliżonym stanie technicznym (art. 104 ust. 11 akcU).
Stawki podatku
Przed wejściem w życie akcU, od 1 stycznia 2009 r. zmieniona została wyższa ze stawek akcyzy na samochody osobowe. Obecnie stawka podatku w przypadku samochodów osobowych o pojemności silnika przekraczającej 2.000 cm3 wynosi 18,6% (do końca grudnia 2008 r. – 13,6%). Niższa ze stawek podatku mająca zastosowanie w przypadku samochodów osobowych o pojemności silnika poniżej 2.000 cm3 utrzymana została na poprzednim poziomie tj. 3,1%.
Deklaracje podatkowe
Analogicznie jak w przypadku obowiązku podatkowego i podstawy opodatkowania, czynność opodatkowana wpływa na sposób zapłaty podatku oraz rodzaj formularza składanego do urzędu celnego. Tym samym, zgodnie z art. 106 akcU podatnicy dokonujący pierwszej sprzedaży wyprodukowanych w Polsce samochodów są zobowiązani do złożenia właściwemu naczelnikowi urzędu celnego deklaracji podatkowych za okresy miesięczne i do zapłaty należnej akcyzy na rachunek izby celnej do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy (od 1 marca 2009 r. deklaracja właściwa w tym zakresie to deklaracja AKC-4, wcześniej AKC-3);
Z kolei Podatnicy dokonujący WNT samochodów osobowych są zobowiązani składać deklarację uproszczoną w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (a więc co do zasady od daty nabycia samochodu), nie później jednak niż w dniu rejestracji samochodu w Polsce. Podatnik jest zobowiązany do obliczenia i zapłacenia należnej akcyzy na rachunek izby celnej w ciągu 30 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji samochodu w Polsce (deklaracja uproszczona AKC-U przewidziana została dla 7 samochodów);
Natomiast importerzy samochodów osobowych dokonują samoobliczenia należnego podatku akcyzowego i dokonują jego zapłaty na podstawie zgłoszenia celnego.
Należy również pamiętać o tym, iż podmioty dokonujące wewnątrzwspólnotowych nabyć oraz dostaw samochodów osobowych zobowiązane są do składania kwartalnych informacji podsumowujących w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po danym kwartale (art. 108 akcU).
Podstawa prawna: dział V akcU
