Chociaż nie ulega wątpliwości, że każde przestępstwo i wykroczenie skarbowe jest czynem zabronionym w rozumieniu kodeksu, to należy pamiętać, że zależność ta nie działa w drugą stronę. Oznacza to, że nie każdy czyn zabroniony jest przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym, co wynika wprost z samej definicji „czynu zabronionego” zawartej w art. 53 § 1 kks. Czyn zabroniony staje się przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym tylko wówczas, gdy jest to wyraźnie przewidziane w kodeksie, a w szczególności wtedy, gdy są spełnione wszystkie znamiona przedmiotowe i podmiotowe właściwe dla przestępstw lub wykroczeń skarbowych. Mając to na uwadze, zawarte w słowniczku definicje przestępstwa i wykroczenia skarbowego wymagają uszczegółowienia o dodatkowe elementy wynikające z innych przepisów kks. Elementy te wymienia przede wszystkim art. 1 kks, który określa zasady odpowiedzialności karnej skarbowej. A zatem, żeby czyn zabroniony mógł być uznany za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe musi być społecznie szkodliwy w stopniu większym niż znikomy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia oraz zawiniony przez sprawcę. Dodatkowo, jeśli jednym ze znamion przedmiotowych przestępstwa lub wykroczenia skarbowego jest określony skutek – sprawcę można pociągnąć do odpowiedzialności karnej skarbowej jedynie wtedy, gdy taki skutek nastąpił, a na samym sprawcy ciążył szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi.
Niezwykle istotną regułą wynikającą z art. 4 § 1 kks jest zasada, w myśl której przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić tylko umyślnie, zaś wszystkie wyjątki od tej zasady, a więc takie przypadki, w których do odpowiedzialności można pociągnąć sprawcę działającego nieumyślnie są wyraźnie wymienione w kodeksie (np. przepis art. 84 § 1 kks uznaje za wykroczenie skarbowe niedopełnienie obowiązku nadzoru nad przestrzeganiem reguł obowiązujących w działalności danego przedsiębiorcy, w wyniku czego doszło do popełnienia określonego czynu zabronionego i to również w sytuacji, gdy miało ono charakter nieumyślny).
Na istotność tej reguły warto wskazać w pierwszej kolejności, dlatego, że to ona właśnie sprawia najwięcej problemów finansowym organom ścigania zwłaszcza w zakresie przestępstw i wykroczeń skarbowych przeciwko obowiązkom podatkowym. Wspomniane problemy biorą się ze słabo rozpoznawalnej różnicy pomiędzy zamiarem ewentualnym, stanowiącym rodzaj winy umyślnej oraz winą nieumyślną. W praktyce okazuje się, iż najczęstszą przyczyną występowania uszczupleń w zakresie zobowiązań podatkowych jest niejasność przepisów podatkowych, a przez to możliwość ich różnej interpretacji. W takiej sytuacji, trudno czynić zarzut podatnikowi, jeśli zdarzy mu się postąpić inaczej niż oczekiwałyby tego organy podatkowe. Z całą pewnością, brak jest podstaw do tego, aby w takim przypadku przypisywać mu działanie oparte na winie umyślnej. Jednak właśnie w takich przypadkach, wszczynając postępowanie karne skarbowe przeciwko domniemanemu sprawcy, finansowe organy ścigania bardzo często opierają swoje zarzuty na przypisywaniu sprawcy umyślności przybierającej formę zamiaru ewentualnego. Przy czym, lansowana przez nie konstrukcja zamiaru ewentualnego najczęściej sprowadza się do tezy, iż osoba, która w spółce zajmuje stanowisko głównego księgowego lub dyrektora finansowego z założenia zna prawo podatkowe. Każda zatem decyzja podejmowana przez taką osobę dotknięta jest ryzykiem ewentualnego naruszenia przepisów prawa podatkowego, które przecież powinny jej być doskonale znane.
Oczywiście, takie stawianie sprawy nie ma nic wspólnego z rzeczywistym pojęciem zamiaru ewentualnego, które ukształtowało się w doktrynie prawa karnego i które ma pełne zastosowanie w prawie karnym skarbowym. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny prawa karnego, zamiar ewentualny zawsze bazuje na innym zamiarze, który nie musi nawet dotyczyć czynu zabronionego. Przykładem działania sprawcy z zamiarem ewentualnym, które może powodować jego pociągnięcie do odpowiedzialności karnej skarbowej jest realizacja bezpośredniego zamiaru wyprowadzenia środków pieniężnych ze spółki bez tytułu prawnego pod pozorem zapłaty za usługę, która w rzeczywistości nie została wyświadczona. Zaklasyfikowanie takiego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu doprowadzi z kolei do uszczuplenia lub narażenia na uszczuplenie podatku dochodowego. Takie działanie, jako umyślne (sprawca działał bowiem z zamiarem ewentualnym) będzie wyczerpywało znamiona przestępstwa lub wykroczenia skarbowego (w zależności od wartości uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie podatku) z art. 56 kks.
W kontekście prezentowanych rozważań istotne jest również, iż przepisy kks nie przewidują, jak dotąd, żadnego przypadku, w którym do odpowiedzialności za popełnienie przestępstwa skarbowego może być pociągnięty sprawca działający nieumyślnie. Taki rodzaj odpowiedzialności przewidziany został wyraźnie jedynie w odniesieniu do niektórych i to nielicznych (4) wykroczeń skarbowych (art. 84 § 1, 96 § 1, 106ł § 1 oraz 111 § 1 kks). We wszystkich innych przypadkach, również wykroczeń skarbowych, odpowiedzialności karnej skarbowej podlega jedynie taki sprawca, któremu można przypisać winę umyślną.
Kolejną ważną różnicą pomiędzy przestępstwami a wykroczeniami skarbowymi jest umieszczenie danych o ich sprawcach dokonywane w Krajowym Rejestrze Karnym (KRK). Generalnie do KRK wpisowi podlegają osoby prawomocnie skazane za popełnienie przestępstw skarbowych (z wyjątkami wskazanymi w przepisach kks), natomiast nie podlegają wpisowi osoby, które zostały skazane za popełnienie wykroczenia skarbowego. Te ostatnie, mimo potwierdzonego prawomocnym orzeczeniem faktu popełnienia wykroczenia zachowują status osoby niekaranej.
[page_break]
