Zgodnie z art. 841 i i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku (Dz. U nr 43, poz. 296) Kodeks postępowania cywilnego („kpc”) osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa. Przed wytoczeniem powództwa osoba trzecia powinna wystąpić do wierzyciela o odstąpienie od egzekucji, aby uniknąć obowiązku zwrotu kosztów procesu wierzycielowi w sytuacji, gdy uzna on powództwo przy pierwszej czynności procesowej. Podstawą tego powództwa jest naruszenie prawa osoby trzeciej poprzez zajęcie określonych przedmiotów w toku egzekucji. W praktyce najczęściej osobie trzeciej przysługuje prawo własności do zajętych przedmiotów.
Zatem powództwo o zwolnienie od egzekucji dopuszczalne jest po dokonaniu wszczęcia egzekucji przez zajęcie przedmiotu, którego wyłączenia spod egzekucji domaga się powód czyli osoba trzecia. Powództwo wniesione wcześniej podlega oddaleniu jako przedwczesne. Zgodnie z art. 840 § 3 kpc powództwo można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszenia prawa, chyba że inny termin jest przewidziany w przepisach odrębnych. Wskazać należy, że zgodnie z wyrokiem Sąd Najwyższego z dnia 12 grudnia 2007 roku dniem, w którym strona dowiedziała się o naruszeniu prawa, jest – według art. 841 § 3 kpc- dzień, w którym strona faktycznie dowiedziała się o zajęciu przedmiotu, a nie dzień, w którym mogła się o nim dowiedzieć przy dołożeniu należytej staranności por. V CSK 275/07, LEX nr 677785). Powództwo toczy się przeciwko wierzycielowi i dłużnikowi, jeżeli zaprzecza on prawu powoda. Sądem właściwym jest sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Jest to właściwość wyłączna. Do określenia wartości przedmiotu sporu przyjmuje się z reguły wartość naruszonego prawa, tj. wartość zajętej ruchomości. Dodatkowo jako żądanie pozwu wskazuje się zwolnienie od określonej w pozwie egzekucji (poprzez podanie np. organu egzekucyjnego i sygnatury) określonego przedmiotu. W uzasadnieniu należy przytoczyć wszystkie okoliczności przemawiające za tym, że powodowi przysługuje prawo do zajętego przedmiotu oraz w jaki sposób egzekucja narusza to prawo. Ponadto w pozwie należy wskazać wszystkie zarzuty, jakie przysługują powodowi, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu.
