We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej podatnik (spółka z o.o.) wskazał, że jego majątek składa się głównie z wierzytelności z umów pożyczek. Podatnik planuje umorzenie części udziałów posiadanych obecnie przez wspólników. W wyniku umorzenia udziałów powstanie wierzytelność wspólnika, którego udziały zostały umorzone, wobec spółki o wypłatę należności z tytułu umorzenia udziałów. O ile podatnik nie będzie posiadał pieniędzy, wtedy może rozliczyć się ze wspólnikiem, którego udziały zostały umorzone, poprzez wydanie wierzytelności z tytułu pożyczki (o ile uchwała o umorzeniu udziałów będzie przewidywała rozliczenie w naturze) lub datio in solutum (przeniesienie wierzytelności z tytułu pożyczek, o ile uchwała o umorzeniu udziałów będzie przewidywała rozliczenie w gotówce). W tym stanie faktycznym zadano pytanie, czy przeniesienie wierzytelności z tytułu umów pożyczek na rzecz wspólnika spółki, którego udziały zostały umorzone, tytułem wynagrodzenia należnego temu wspólnikowi za przymusowe umorzenie udziałów spółki nie powoduje powstania przychodu w podatku dochodowym od osób prawnych po stronie spółki. W ocenie podatnika przychód taki nie powstanie.

Minister Finansów uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że uregulowanie wynagrodzenia za przymusowe umorzenie udziałów w formie przeniesienia na wspólnika wierzytelności należy traktować na gruncie przepisów u.p.d.o.p.¹ na równi ze zbyciem tego składnika majątkowego. Z punktu widzenia konsekwencji podatkowych sytuacja jest taka sama jak ta, w której podatnik dokonuje odpłatnego zbycia tego prawa i tym samym osiąga przychód do opodatkowania, a za otrzymane pieniądze wypełnia swoje zobowiązanie względem swoich udziałowców. Uznanie, że przeniesienie składnika majątku tytułem wynagrodzenia za umorzone udziały należy traktować na równi z wypłatą w pieniądzu spowodowałoby nierówne traktowanie podatników. Podatnik, który najpierw dokonuje sprzedaży składników majątkowych, a następnie reguluje swoje zobowiązania w formie pieniężnej byłby opodatkowany podatkiem dochodowym, natomiast podatnik, który bezpośrednio przeniósł własność tych składników majątkowych, nie osiągnąłby żadnego przychodu. W konsekwencji organ stwierdził, że przeniesienie wierzytelności stanowiących składnik aktywów spółki (zarówno w wykonaniu rozliczenia w naturze, jak i datio in solutum) spowoduje po stronie spółki wypłacającej to wynagrodzenie powstanie przychodu z odpłatnego zbycia tego składnika majątku, na podstawie art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p.

WSA w Białymstoku uchylił zaskarżoną interpretację. Wyjaśnił, że w art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p. ustanowiony został zamknięty katalog przypadków, kiedy przysporzenie majątkowe nie stanowi przychodu podatkowego (wyłączenia przedmiotowe). I tak na mocy tego przepisu do przychodów nie zalicza się m.in. wartość umorzenia udziałów lub akcji w spółce, w tym kwot otrzymanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w celu ich umorzenia (pkt 3). Natomiast żaden z przepisów u.p.d.o.p. nie wskazuje, by zapłata za umorzone udziały w formie niepieniężnej powodowała powstanie po stronie spółki przychodu podatkowego. Tym samym brak jest podstaw do różnicowania skutków podatkowych dotyczących wypłaty wynagrodzenia za przymusowe bądź dobrowolne umorzenie udziałów z uwagi na sposób wypłaty wynagrodzenia za nabyte udziały. W takiej sytuacji spółka nie otrzyma od wspólnika żadnego trwałego przysporzenia majątkowego, które powiększałoby jej majątek i które mogłoby być potraktowane jako osiągnięcie podlegającego opodatkowaniu przychodu podatkowego. Za przychód taki nie może być bowiem uważane nabycie własnych udziałów, które zostaną umorzone. Z powyższego wynika, że wypłacone wspólnikowi wynagrodzenie w zamian za umorzone udziały jest neutralne podatkowo dla spółki niezależnie od formy wypłaty wynagrodzenia.

Prezentowany wyrok WSA w Białymstoku stanowi kolejne potwierdzenie stanowiska, zgodnie z którym wypłacenie wspólnikowi wynagrodzenia z tytułu nabycia od niego udziałów w celu umorzenia, niezależnie od formy wypłaty tego wynagrodzenia (pieniężna / niepieniężna) nie powoduje po stronie spółki powstania przychodu w podatku dochodowym. W wyniku wypłaty takiego wynagrodzenia spółka nie osiąga bowiem żadnego przysporzenia majątkowego, a wręcz przeciwnie, posiadane przez nią aktywa ulegają zmniejszeniu.

Podobne stanowisko było już prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać można w tym zakresie m.in. na wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 września 2012 roku, sygn. akt I SA/Łd 809/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 czerwca 2011 roku, wyrok  WSA w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2011 roku, sygn. akt I SA/Gl 78/11 czy też wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FSK 1950/10).

Warto zauważyć, że argumentacja zawarta w powyższych orzeczeniach jest zbieżna z tą prezentowaną przez sądy w kwestii skutków podatkowych związanych z wypłatą przez spółkę dywidendy w formie niepieniężnej. Tutaj także zasadniczo przyjmuje się, że wypłata taka nie wiąże się dla spółki z powstaniem przychodu podatkowego (np. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2012 roku, sygn. akt II FSK 1384/10).

1) ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zm.)