Odsetki a zasada kasowa

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej UPDOP) nie uznaje się za koszt podatkowy naliczonych, lecz niezapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek/kredytów (identyczna regulacja znajduje się w art. 23 ust. 1 pkt 32 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Dość powszechnie przyjmuje się, że z przepisu tego wynika tzw. zasada kasowości w odniesieniu do rozpoznawania odsetek, jako kosztów podatkowych. Znaczenie tej zasady jest jednak w praktyce (przede wszystkim praktyce organów podatkowych) rozciągane również na wyznaczenie okresu, w którym odsetki są kosztem podatkowym tzn. poprzez przyjęcie, że odsetki mają być zawsze kosztem podatkowym w momencie ich zapłaty.

Takie rozumienie kasowości odsetek bywa jednak krzywdzące dla części podatników, którzy ze względu na specyfikę branży mogą tracić faktyczną możliwość odliczenia odsetek od podstawy opodatkowania np. deweloperzy. Typowy projekt deweloperski trwa 2-3 lata i w zasadzie rozpoczyna się od zaciągnięcia kredytu na realizację projektu deweloperskiego. Odsetki spłacane są na bieżąco (tzn. w każdym roku spłacana jest część odsetek), natomiast przychód do opodatkowania pojawi się dopiero na koniec projektu tzn. gdy budowa oraz formalności zostaną już dopełnione i klienci będą mogli przystąpić do aktów notarialnych nabycia budynku/lokali. Gdyby przyjąć rygorystyczne rozumienie zasady kasowości, deweloperzy przez pierwsze lata ponosiliby straty podatkowe (ze względu na brak przychodów mogących zrównoważyć koszt odsetkowy), zaś w roku podatkowym ostatecznej sprzedaży budynku/lokali osiągaliby znaczny dochód do opodatkowania. Straty z lat ubiegłych można oczywiście odliczać, jednak zgodnie z art. 7 ust. 5 UPDOP maksymalnie połowę w danym roku. Specyfika działania branży deweloperskiej polega jednak na tym, że przychody pojawiają się – co do zasady – w jednym momencie/roku podatkowym. Zatem de facto, deweloper nie miałby możliwości odliczenia całości strat podatkowych poniesionych w latach ubiegłych (ze względu na obsługę kredytu), lecz wyłącznie połowę tych strat. Biorąc pod uwagę, że spółka która ukończyła projekt, najczęściej jest likwidowana, prawo do odliczenia straty podatkowej w całości staje się – w branży deweloperskiej – czystą fikcją (brak bowiem dalszych dochodów w spółce, od których takie odliczenie byłoby możliwe).

Tymczasem z uważnej lektury art. 16 ust. 1 pkt 11 UPDOP wynika jedynie, że zapłata odsetek jest warunkiem uznania odsetek za koszt podatkowy tzn. odsetki niezapłacone nigdy nie są kosztem uzyskania przychodu. Przepis ten natomiast w ogóle nie reguluje kwestii momentu rozpoznania odsetek jako kosztów podatkowych tzn. nie przesądza momentu, w którym takie zapłacone już odsetki powinny zostać potraktowane jako koszt. Zasada kasowości odsetek nie może być zatem stosowana w oderwaniu od wprowadzonych w 2007 r. przepisów art. 15 ust. 4 do 4e UPDOP dotyczących podziału kosztów na bezpośrednie i „inne niż bezpośrednie” (czyli de facto pośrednie, choć ustawy się takim pojęciem nie posługują). Koszty bezpośrednie są (co do zasady) rozpoznawane w dacie uzyskania przychodu, podczas gdy koszty pośrednie rozpoznawane są w dacie ich poniesienia (również specyficznie rozumianego na gruncie ustaw podatkowych). Odsetki podlegają ocenie z punktu widzenia ich „bezpośredniego” lub „pośredniego” związku z przychodem tak jak wszystkie inne koszty.

Pojęcie kosztów pośrednich i bezpośrednich nie zostało zdefiniowane dla potrzeb ustaw podatkowych. W doktrynie wskazuje się, że wobec braku ustawowej definicji przy kwalifikacji poniesionych wydatków jako kosztów bezpośrednich lub pośrednich należy kierować się doświadczeniem życiowym i zasadami logiki. Kontynuując użyty powyżej przykład branży deweloperskiej, odsetki mogą mieć wyraźny charakter kosztów bezpośrednich, gdy są ponoszone tytułem obsługi kredytu zaciągniętego dla realizacji konkretnego projektu deweloperskiego, który wykreuje w przyszłości konkretny strumień przychodów do opodatkowania.  Koszty odsetek od kredytu, z którego spółka finansuje zakup kredytowanej nieruchomości oraz realizację poszczególnych etapów budowy (w tym np. faktury wystawiane przez generalnego wykonawcę), wręcz nie mogą stanowić kosztów ogólnie związanych z działalnością gospodarczą spółki (czyli pośrednich), ponieważ uzyskanie i wydatkowanie kredytu jest nakierowane wyłącznie na wygenerowanie przychodu ze sprzedaży określonej inwestycji deweloperskiej. W takim przypadku można uznać, że odsetki są kosztem bezpośrednim, gdyż nie służą ogółowi działalności podatnika, lecz są skierowane na osiągnięcie skonkretyzowanych przychodów. Co więcej, najczęściej sami deweloperzy – dla potrzeb prowadzenia rachunkowości –  traktują te odsetki jako „koszt własny produktu”, dostrzegając ich jednoznaczny związek ze sprzedawanym (w przyszłości) produktem w postaci budynku/lokali.

Do podobnych wniosków zaczynają dochodzić sądy administracyjne w najnowszym orzecznictwie. Można by rzecz, nareszcie.

Dodaj komentarz