W przedmiotowej sprawie spółka zawarła umowę ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej członków swoich organów, na mocy której ubezpieczonymi zostali: (i) spółka oraz podmioty od niej zależne, (ii) osoby fizyczne, które były, będą lub obecnie sprawują funkcję członka zarządu, członka rady nadzorczej, dyrektora generalnego, dyrektora finansowego, prokurenta, głównego księgowego oraz (iii) pracownicy spółki oraz pracownicy każdej z wymienionych w umowie spółek zależnych. Ubezpieczenie objęło w ograniczonym zakresie spadkobierców oraz małżonków członków organów spółki, spółek zależnych oraz ich pracowników. W ocenie wnioskodawcy wydatki ponoszone z tytułu składek na ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej mogą stanowić dla niej koszty uzyskania przychodów.
Organ podatkowy uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe i stwierdził, że składki z tytułu ubezpieczenia OC stanowią wydatki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o PDOP i jako takie nie podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów. Zgodnie z tym przepisem nie uważa się za koszt uzyskania przychodów składek opłaconych przez pracodawcę z tytułu zawartych lub odnowionych umów ubezpieczenia na rzecz pracowników, z wyjątkiem umów dotyczących ryzyka grup 1, 3 i 5 działu I oraz grup 1 i 2 działu II wymienionych w załączniku do ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej.
Zdaniem organu ubezpieczenie OC nie kwalifikuje się do żadnej z grup ubezpieczeń, o których mowa w ww. przepisie, określającym składki zaliczane w drodze wyjątku do kosztów uzyskania przychodów. Stwierdził również, że koszty składek opłacanych przez spółkę nie wykazują związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, bowiem umowa została zawarta na rzecz innych niż spółka podmiotów (spółek zależnych i osób fizycznych), a jej zakres dotyczy wyłącznie odpowiedzialności tych podmiotów za podjęte przez nie działania bądź zaniechania. W ocenie organu oznacza to, że koszty składki na ubezpieczenie OC, jako że poniesione przez spółkę na rzecz innych podmiotów, nie mogą stanowić dla niej kosztów uzyskania przychodów.
Stanowisko Sądu
Rozpatrując przedmiotową sprawę WSA uznał, że skoro ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej nie wchodzi w zakres żadnej z grup ubezpieczeń wymienionych w art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o PDOP, nie jest możliwe zaliczenie składek z tego tytułu do kosztów uzyskania przychodów spółki. Dodatkowo WSA orzekł, że poniesienie przez skarżącą wydatków na opłacenie składek na ubezpieczenie OC nie zmierzało do osiągania bądź zabezpieczenia przez spółkę źródeł przychodów, lecz wydatki te „mają na celu „głównie chronić spółkę” i osoby pełniące określone funkcje w organach spółki od odpowiedzialności”. Jako takie nie spełniają przesłanek z art. 15 ust. 1 ustawy o PDOP i nie mogą stanowić dla skarżącej kosztów uzyskania przychodów.
Komentarz
Rozstrzygniecie WSA w Gliwicach budzi wątpliwości. Możliwe jest bowiem przyjęcie, że przepis art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o PDOP w ogóle nie powinien znaleźć zastosowania w sprawie. Na mocy umowy zawartej przez skarżącą ochroną ubezpieczeniową zostali bowiem objęci zarówno pracownicy spółki, jak również członkowie jej organów i członkowie rodzin pracowników, a zatem podmioty co do zasady nie zatrudnione przez spółkę w ramach stosunku pracy. Dlatego też możliwa jest argumentacja, że umowa ubezpieczeniowa w części pokrywającej ryzyko zaistnienia roszczeń w stosunku do spółki nie była umową zawartą „na rzecz pracowników” w rozumieniu przepisu art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o PDOP. W rzeczywistości, ponosząc koszt składek ubezpieczeniowych spółka zabezpiecza samą siebie przed potencjalnymi roszczeniami osób trzecich za działania bądź zaniechania członków jej organów i pracowników. Konsekwentnie, ochrona ubezpieczeniowa ma również na celu zagwarantować, że majątek spółki nie zostanie uszczuplony w przyszłości w razie ewentualnych roszczeń osób trzecich. Z tego punktu widzenia można bronić twierdzenia, że wydatki ponoszone przez spółkę z tytułu składek na ubezpieczenie OC nie tylko spełniają ogólną definicję kosztów uzyskania przychodów, o której mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o PDOP, lecz również pozostają poza zakresem wyłączenia wynikającego z przepisu art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy o PDOP (nie są bowiem ponoszone „na rzecz pracowników”). Mając na uwadze powyższe, przyjąć należy, że rozstrzygniecie WSA, oparte o gramatyczną wykładnię przepisów, zawiera konkluzje nie biorące pod uwagę wszystkich gospodarczych funkcji pełnionych przez tego rodzaju umowy ubezpieczeniowe.
Należy jednocześnie przypomnieć, że komentowane orzeczenie nie jest pierwszym niekorzystnym wyrokiem wydanym przez WSA w podobnej sprawie (np. wyrok WSA w Krakowie z 22 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/ Kr 1563/ 08). Niekorzystne dla podatników stanowisko prezentują również organy podatkowe (np. interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 30 sierpnia 2010 r., nr IPPB5/423-339/10-2/AS, interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 29 czerwca 2010 r., nr ILPB3/423-320/10-3/JG, interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 2 czerwca 2010 r., nr IBPBI/2/423-404/10/AP, interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 11 marca 2010 r., nr ITPB3/423-786/09/MK).
Podstawa prawna:
Art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 59 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.)
