Ustawa o podatku dochodowym nie definiuje pojęcia nieodpłatnego świadczenia. Zgodnie z dominującym stanowiskiem judykatury kluczową cechą świadczenia nieodpłatnego jest to, ażeby otrzymujący takie świadczenie nie był zobowiązany do wykonania jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego. Należą do nich zatem te wszystkie zdarzenia prawne i gospodarcze, nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu przysporzenia w majątku podatnika, które mają konkretny wymiar finansowy. Przy czym przyjmuje się, że warunkiem uznania takiego świadczenia za przychód jest jego otrzymanie przez podatnika.
Zgodnie z dominującym stanowiskiem organów podatkowych, wykonywanie przez daną osobę funkcji zarządczych w spółce bez żadnego wynagrodzenia stanowi dla podmiotu otrzymującego takie świadczenie przychód z nieodpłatnych świadczeń. Zdaniem organów pełnienie funkcji zarządczych nieodpłatnie jest świadczeniem nieekwiwalentnym i stanowi dla spółki przychód podatkowy.
Jednakże nieodpłatne sprawowanie funkcji członka zarządu nie zawsze wiąże się z powstaniem nieodpłatnego świadczenia po stronie spółki zatrudniającej. W przypadku, gdy funkcję członka zarządu pełni nieodpłatnie jej wspólnik/ pracownik udziałowca spółki, organy podatkowe w wydawanych aktualnie interpretacjach indywidualnych potwierdzają brak powstania przychodu. Pogląd ten wyraził m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 30.03.2016 r. (sygn. IPPB6/4510-68/16-2/AK). Sprawa dotyczyła spółki z o.o., w której funkcję członka zarządu pełnił bez wynagrodzenia pracownik innej spółki (spółki dominującej), która była 100% udziałowcem spółki z o.o. Organ podatkowy stanął na stanowisku, że takie świadczenie pracy nie powoduje powstania przychodu ze względu na możliwość uzyskania w przyszłości przez wspólnika określonego świadczenia ze spółki (np. dywidendy). Świadczenie uzyskane przez podatnika w sytuacji, gdy spełniający świadczenie uzyskuje albo ma uzyskać w przyszłości jakieś inne przysporzenie majątkowe, nie ma charakteru nieodpłatnego. Ponadto w ramach stosunków łączących spółkę kapitałową ze wspólnikami takiej spółki duże znaczenie mają świadczenia wynikające z umowy spółki. Może nimi być np. obowiązek wniesienia wkładu na kapitał zakładowy spółki, obowiązek wnoszenia dopłat uchwalanych przez zgromadzenie wspólników, pełnienie funkcji w organach spółki. W przypadku wystąpienia wspomnianych świadczeń mamy do czynienia z ekwiwalentnością świadczeń i nieuprawnionym jest przypisywanie spółce przychodu.
Sposób ustalania przychodu z tytułu świadczeń nieodpłatnych określony został w art. 12 ust. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. W myśl tego przepisu wartość nieodpłatnych świadczeń ustala się:
1. jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia – według cen stosowanych wobec innych odbiorców;
2. jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione – według cen zakupu;
3. jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu – w wysokości równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu;
4. w pozostałych przypadkach – na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.
Praktyka wskazuje, że pomimo niejednolitości i różnorodności zakresu pełnionych funkcji zarządczych, w przypadku braku możliwości udowodnienia przez spółkę, że nie doszło do uzyskania przez nią nieodpłatnych świadczeń, organy podatkowe doliczają podatnikom wartość przychodów z tytułu nieodpłatnych świadczeń na podstawie przyjętych przez siebie metod oszacowania takich przychodów.
