Stan faktyczny oraz stanowisko NSA
Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej jako organ pierwszej instancji a następnie Dyrektor Izby Skarbowej w wydanych decyzjach wymiarowych w zakresie podatku od towarów i usług uznali, że działalność konsultanta firmy kosmetycznej, polegająca na nabywaniu kosmetyków tej firmy po cenach katalogowych, a następnie odsprzedaż tych kosmetyków osobom fizycznym, jest działalnością gospodarczą w zakresie handlu w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 listopada  1999 r. Prawo o działalności gospodarczej¹, skoro czynności te były wykonywane zarobkowo w sposób zorganizowany i ciągły przez kilka lat. Jako taka podlegała ona więc zgłoszeniu do organu prowadzącego stosowną ewidencją, co w sprawie nie miało miejsca. Okoliczność niezgłoszenia takiej działalności do ewidencji nie pozbawia jej charakteru działalności gospodarczej, skoro stosowny wpis ma charakter deklaratoryjny. W konsekwencji organy obu instancji zgodnie uznały, że działalność tego typu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług i dokonały podatnikowi wymiaru tego podatku. Okoliczność nieprowadzenia przez konsultanta żadnej ewidencji zakupu i sprzedaży kosmetyków uzasadniała, zdaniem organów, oszacowanie niezaewidencjonowanego obrotu (wartości sprzedaży) poprzez przyjęcie, że wartość tej sprzedaży odpowiadała wysokości poniesionych przez podatnika kosztów zakupu kosmetyków.

W ocenie organów podnoszona przez podatnika okoliczność, że z działalności w zakresie rozprowadzania kosmetyków nie osiągnął on żadnego zysku, nie miała w sprawie znaczenia. Organy podkreśliły przy tym, że z uwagi na wysokość obrotów podatnik podlegał zwolnieniu od podatku, jednakże pod warunkiem ewidencjonowania sprzedaży za dany dzień, nie później jednak niż w dniu następnym. Bezsporny fakt nieprowadzenia takiej ewidencji uzasadniał na podstawie art. 109 ust. 2 u.p.t.u.² określenie podatnikowi w drodze oszacowania wartości niezaewidencjonowanej sprzedaży i ustalenie podatku przy zastosowaniu stawki 22%, bez prawa obniżenia kwoty podatku należnego.

Stanowisko takie co do zasady podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który jednakże (ze względów proceduralnych) stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji.

Po rozpatrzeniu skarg kasacyjnych organu i podatnika Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi, wskazując jednakże w uzasadnieniu wyroku, że w jego ocenie zasadne było uznanie prowadzonej przez konsultanta działalności w zakresie sprzedaży zakupionych wcześniej kosmetyków za podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w rozumieniu art. 5 ust.1 u.p.t.u.

Teza
Na podstawie uzasadnienia prezentowanego orzeczenia można sformułować następującą tezę:
„Konsultant firmy kosmetycznej, dokonujący na podstawie umowy z tą firmą sprzedaży uprzednio zakupionych od niej we własnym imieniu i na własny rachunek kosmetyków w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania tych czynności w sposób częstotliwy, jest podmiotem prowadzącym opodatkowaną podatkiem od towarów i usług działalność gospodarczą nawet w przypadku, gdy nie uzyskuje on z takiej działalności żadnego zysku.”

Komentarz
Zwłaszcza wśród osób młodych często obserwować można sytuacje, gdy na podstawie umów zawartych z firmami kosmetycznymi uzyskują oni status tzw. konsultanta i rozprowadzają kosmetyki danej firmy wśród kolegów, znajomych, w miejscu pracy itp. Osoby te zazwyczaj nie zdają sobie sprawy z tego, że działalność tego typu jest działalnością gospodarczą wymagającą zarejestrowania oraz że wiążą się z nią określone obowiązki podatkowe m.in. w podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie omawianego wyroku pokazuje, że nawet w sytuacji, gdy działalność konsultantów kosmetycznych nie przynosi zysku, a dokonywana sprzedaż kosmetyków następuje na rzecz członków ich rodzin, przyjaciół, kolegów czy znajomych, to może być ona uznana za opodatkowaną VAT działalność gospodarczą. Przepisy u.p.t.u. i aktów wykonawczych do tej ustawy nie zawierają bowiem wyłączenia, z którego wynikałoby, że osoby dokonujące czynności, o których mowa w art. 5 ust. 1 u.p.t.u. na rzecz osób spokrewnionych czy znajomych nie są podatnikami podatku od towarów i usług.

Zauważyć przy tym należy, że uznanie konsultantów firm kosmetycznych za podatników VAT oznacza w konsekwencji, że obowiązani są oni do prowadzenia ewidencji sprzedaży. Z kolei brak takiej ewidencji w świetle przepisu art. 109 ust. 2 u.p.t.u. uzasadnia określenie wartości niezaewidencjonowanej sprzedaży w drodze oszacowania i ustalenie podatku przy zastosowaniu stawki 22%.

1) Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.
2) Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.)