W oparciu o literalne brzmienie przepisu, świadczenie nieodpłatnych usług jest tylko wtedy opodatkowane podatkiem VAT, jeżeli są spełnione dwa warunki:
a) podatnik miał prawo do odliczenia VAT przy zakupach związanych z tymi usługami;
b) świadczenie usług nie jest związane z prowadzonym przedsiębiorstwem.
A contrario, brak spełnienia choćby jednej z powyższych przesłanek wyklucza możliwość uznania świadczonej nieodpłatnie usługi za usługę podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Zatem z art. 8 ust. 2 ustawy o VAT wynika brak obowiązku opodatkowania podatkiem VAT usług świadczonych nieodpłatnie jeśli odbywa się to w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Sprawa rozpatrywana przez NSA dotyczyła międzynarodowej kancelarii prawnej świadczącej nieodpłatną pomoc prawną na rzecz organizacji pozarządowej, przy czym pomoc ta wykonywana była w ramach programu realizowanego we współpracy z fundacją. W ramach tego programu fundacja na podstawie umowy zlecała różnym kancelariom nieodpłatne świadczenie pomocy prawnej na rzecz organizacji pozarządowych.
W ocenie Sądu, charakter świadczonych przez kancelarię prawną nieodpłatnie usług pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Związek ten polega w szczególności na wywieraniu pozytywnego wrażenia na potencjalnych i aktualnych klientach oraz budowaniu pozytywnego wizerunku kancelarii prawnej jako zaangażowanej w działalność dobroczynną.
NSA podkreślił, iż bezpłatne świadczenie usług prawnych przez kancelarię ma oczywisty związek z prowadzoną przez nią działalnością. Kancelaria prawna, która angażuje się w działalność pro bono, utrwala swój wizerunek, zdobywa miejsce na rynku prowadząc w ten sposób działania marketingowe. W konsekwencji, nieodpłatne świadczenie takich usług nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
