Pierwszym, szczególnym przypadkiem bezskuteczności zapisu windykacyjnego jest bezskuteczność wynikająca z art. 422 prawa upadłościowego i naprawczego. W myśl tego przepisu, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszono po śmierci niewypłacalnego dłużnika, ustanowiony zapis jest bezskuteczny wobec masy upadłości. Należy zaznaczyć, iż przepis ten świadomie nie został zmieniony i w obecnym brzmieniu znajdzie zastosowanie zarówno do zapisu zwykłego jak i windykacyjnego. Konsekwencją takiego rozwiązania będzie wejście przedmiotów zapisu windykacyjnego do składu masy upadłości. Kolejnym rozwiązaniem dotyczącym bezskuteczności legatu windykacyjnego jest regulacja zawarta w ustawie dotyczącej nabywania przez cudzoziemców nieruchomości. Analizując art. 7 ust. 2 tejże ustawy, można dojść do wniosku, że w sytuacji, gdy zapis windykacyjny zostanie ustanowiony na rzecz cudzoziemca, który nie należy do grona spadkobierców ustawowych testatora, a przedmiotem zapisu jest nieruchomość położona na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (chodzi tutaj o własność nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego, o czym stanowi art. 1 ust. 4 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców) albo udziały lub akcje spółki handlowej, będącej właścicielem lub użytkownikiem wieczystym takiej nieruchomości, cudzoziemiec, aby nabyć przedmiot zapisu windykacyjnego, zobowiązany jest uzyskać zezwolenie wydane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Termin do złożenia wniosku wynosi dwa lata i liczony jest od momentu otwarcia spadku. Jeżeli ów wniosek nie zostanie złożony przez cudzoziemca w przewidzianym terminie, bądź mimo złożenia nie uzyska zezwolenia właściwego ministra, wówczas zapisane prawo wchodzi w skład spadku, a zatem podlega dziedziczeniu przez spadkobierców testamentowych, a w ich braku, przez spadkobierców ustawowych, o czym przesądza art. 7 ust 3a ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Jak twierdzi W. Żukowski, powyższe rozwiązanie znajdzie także zastosowanie do zapisów windykacyjnych, które zostały ustanowione z zastrzeżeniem podstawienia. Zatem w przypadku, gdy zapis windykacyjny zostanie ustanowiony na rzecz cudzoziemca z podstawieniem, a cudzoziemiec ten nie będzie w stanie uzyskać zezwolenia na nabycie zapisanego prawa, prawo to nie zostanie nabyte przez zapisobiercę podstawionego, a przez spadkobierców. Jeżeli będziemy mieli do czynienia z przypadkiem, gdy ów spadkobiercą jest także cudzoziemiec, który nie jest w kręgu osób uznanych przez ustawodawcę za uprawnione do dziedziczenia ustawowego, termin w którym możliwe jest złożenie wniosku dotyczącego uzyskania zezwolenia, rozpoczyna swój bieg od momentu, w którym dowiedział się o wejściu do spadku prawa, którego nabycie uzależnione jest od uzyskania przewidzianego ustawą zezwolenia.




