Nieodpłatne świadczenia w podatkach dochodowych

Intuicyjnie jednak można wnioskować, że nieodpłatnym świadczeniem jest nieekwiwalentne otrzymywanie pewnych korzyści poprzez jeden podmiot w sposób nieodpłatny, tj. faktycznie płatność lub koszt w jakiejkolwiek innej postaci, np. wykorzystanie zasobów wiedzy lub czasu ponosi drugi podmiot.
Pogląd ten potwierdzają sądy administracyjne, np. NSA (sygn. akt II FSK 1361/07 z dn. 12.12.2008 r.) sugerując, że w jego zakres wchodzą wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub też te wszystkie zdarzenia prawne i gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar majątkowy czy finansowy.
Wskazując na przykłady nieodpłatnych świadczeń można mówić o korzystaniu z nieoprocentowanej pożyczki, użyczeniu drugiemu podmiotowi maszyn produkcyjnych czy samochodów, udzielanie nieodpłatnie poręczeń czy gwarancji bankowych, czy nawet korzystanie przez spółkę ze środków przeznaczonych na podwyższenie kapitału zakładowego przed dokonaniem tego podwyższenia  (zob. orzeczenie SN sygn. akt: III RN 93/02 z 10.06.2003 r.) Prawidłowe rozpoznanie nieodpłatnego świadczenia ma szczególnie istotne znaczenie z perspektywy podatków dochodowych. Zarówno bowiem w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, jak i od osób fizycznych, za przychody uważa się wartość otrzymanych nieodpłatnie (lub częściowo odpłatnie) rzeczy lub praw oraz innych nieodpłatnych świadczeń. Rodzi to zatem skutki podatkowe w zakresie konieczności opodatkowania wartości tychże świadczeń, jednocześnie ustalając właściwą podstawę opodatkowania. Ustawy o PIT (art. 11 ust. 2, 2a) i CIT (art. 12 ust. 6) w sposób spójny wskazują w jaki sposób określić wartość przychodu uzyskanego z tytułu nieodpłatnych świadczeń: i tak gdy przedmiotem świadczeń są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia, wartość przychodu należy określić na podstawie cen stosowanych przez podmiot w obrocie z innymi odbiorcami. Dla przykładu, w celu określenia wartości usługi prawnej wyświadczonej nieodpłatnie przez wyspecjalizowaną kancelarią prawną należy przyjąć ceny jakie stosuje ona w obrocie z pozostałymi klientami na podstawie np. liczby spędzonych godzin czy stopnia skomplikowania sprawy. Ustawodawca przewidział również sposób ustalania wartości świadczenia otrzymanego nieodpłatnie od innego podmiotu w sytuacji gdy nie świadczy on danej usługi profesjonalnie tylko ją zakupił. Wówczas wartość przychodu określa się na podstawie ceny zakupu nabytej usługi. W przypadku nieodpłatnego korzystania z udostępnionego lokalu, za podstawę opodatkowania należy przyjąć równowartość czynszu jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu, rzeczy, praw lub usług.
Gdy nie jest możliwe określenie podstawy opodatkowania metodami opisanymi powyżej, ustawodawca zaleca posługiwanie się cenami rynkowymi stosowanymi w obrocie z uwzględnieniem czasu i miejsca udostępnienia rzeczy, praw lub usług.
W prawie, doktrynie i orzecznictwie istnieje jeszcze zagadnienie tzw. częściowo odpłatnego świadczenia. Jest to świadczenie, za które podmiot z niego korzystający ponosi częściową płatność, tj. niższą niż byłby zobligowany ponieść w realiach rynkowych. W opisanej sytuacji, wartość przychodu należy określić jako różnicę pomiędzy wartością tego świadczenia obliczoną w sposób opisany powyżej, a faktycznie poniesioną płatnością.
Istotne jest, aby właściwie rozpoznawać występowanie nieodpłatnych świadczeń oraz umiejętnie określać wartość przychodu powstałego w wyniku ich otrzymania.
W szczególności obecnie, gdy tendencje interpretacyjne oraz orzecznicze są w tym zakresie coraz mniej korzystne dla podatników, a aparat fiskalny zdaje się dostrzegać przychód w coraz bardziej irracjonalnych sytuacjach…

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *