Stąd też, co do zasady kosztami postępowania egzekucyjnego obciążony powinien zostać dłużnik, jako podmiot który uchyla się od swojego obowiązku.

Zasada ta, wyrażona w treści art. 770 kodeksu postępowania cywilnego, stanowiąca, iż „dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji” oddaje ogólną tendencję, istniejącą w postępowaniu cywilnym, iż koszty postępowania powinna zwrócić strona przegrywająca spór. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że norma ustanowiona w treści art. 770 k.p.c. nie jest normą obciążającą kosztami postępowania dłużnika bezwzględnie. Przepis powyższy stanowi bowiem o zwrocie przez dłużnika jedynie kosztów, które są niezbędne dla celowego przeprowadzenia egzekucji. Wszelkie koszty, które wierzyciel lub komornik poniósł, a nie były niezbędne dla przeprowadzenia skutecznej egzekucji dłużnika obciążać nie powinny. Powyższa formuła w praktyce ma na celu przeciwdziałanie podejmowaniu przez wierzyciela lub komornika czynności, które miałyby za zadanie jedynie dokuczyć dłużnikowi.

Szczegółowe unormowania co do kosztów egzekucyjnych formułuje ustawa  z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji. Ustawa ta przewiduje rozróżnienie kosztów komorniczych na tzw. wydatki gotówkowe oraz opłaty egzekucyjne.
Kwestia wydatków gotówkowych została przez ustawodawcę sprecyzowana w treści art. 39 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, który enumeratywne wylicza, iż do wydatków gotówkowych należą:

1)    należności biegłych;

2)    koszty ogłoszeń w pismach;

3)    koszty transportu specjalistycznego, przejazdu poza miejscowość, która jest siedzibą komornika, przechowywania i ubezpieczania zajętych ruchomości;

4)    należności osób powołanych, na podstawie odrębnych przepisów, do udziału w czynnościach;

5)    koszty działania komornika poza terenem rewiru komorniczego;

6)    koszty doręczenia środków pieniężnych przez pocztę lub przelewem bankowym;

7)    koszty uzyskiwania informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego lub dokonania zabezpieczenia;

8)    koszty doręczenia korespondencji, za wyjątkiem kosztów doręczenia stronom zawiadomienia o wszczęciu egzekucji bądź postępowania zabezpieczającego.

Wydatki gotówkowe to koszty które ponosi komornik w toku egzekucji. Co do zasady koszty te, po przeprowadzeniu egzekucji obciążą dłużnika. Jednakże w praktyce komornicy zazwyczaj żądają ażeby koszty te były zaliczkowane przez wierzycieli. Do powyższego postępowania uprawnia komornika treść art. 40 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, stanowiący, iż „na pokrycie wydatków, o których mowa w art. 39 (wydatki gotówkowe), komornik może żądać zaliczki od strony lub innego uczestnika postępowania, który wniósł o dokonanie czynności, uzależniając czynność od jej uiszczenia”. Powyższe oznacza, iż zazwyczaj gdy wierzyciel wniesie o dokonanie czynności, która będzie się wiązała z powstaniem po stronie komornika kosztów, komornik wezwie wierzyciela do uiszczenia stosownej zaliczki, pod rygorem wstrzymania się z zawnioskowanymi czynnościami. W praktyce powyższe rozwiązanie może także spowodować, iż koszty, które poniesie wierzyciel w związku z toczącą się egzekucją nie zostaną mu zwrócone. Taki scenariusz ma miejsce bowiem w przypadku gdy egzekucja jest nieskuteczna i komornikowi nie udaje się wyegzekwować należności od dłużnika.

[page_break]
Drugi składnik kosztów komorniczych to opłaty egzekucyjne – stanowiące de facto wynagrodzenie komornika za wykonane czynności. Opłaty egzekucyjne zostały przez ustawodawcę określone stosunkowo lub jako opłaty stałe.

Opłaty stosunkowe komornik pobiera za wyegzekwowane świadczenia pieniężne oraz dokonywane zabezpieczenia. Od wyegzekwowanego świadczenia pieniężnego komornik pobiera opłatę w wysokości 15 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W tym zakresie ustawodawca wprowadził jednak pewną odrębność, w myśl której w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego lub wynagrodzenia za pracę komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Powyższy sposób ustalenia opłaty egzekucyjnej oddawać ma zasadę, iż w przypadku prostszych egzekucji, nie wymagającego od komornika  podjęcia czynności terenowych, a polegających jedynie na skierowaniu stosowanego pisma, informującego o zajęciu, komornik powinien otrzymywać adekwatnie niższe wynagrodzenie.

Ustawodawca przewidział opłatę egzekucyjną również w tych postępowaniach egzekucyjnych, w których komornik nie dokonał (a przynajmniej nie w sposób bezpośredni) skutecznej egzekucji. Mowa tu o w szczególności o sytuacjach, w których postępowanie zostaje zakończone na skutek wniosku wierzyciela bądź jego bezczynności przez okres roku. O ile poprzednio obowiązujące normy nie pozwalały komornikowi na naliczaniu opłaty egzekucyjnej w takich sytuacjach, o tyle w obecnie obowiązującym systemie ustawodawca wprost przewidział, iż w takich sprawach komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 5 % wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Odmienna regulacja takich przypadków ma miejsce jedynie wówczas, gdy postępowanie zostaje umorzone przed doręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Wówczas bowiem komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 1/10 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Opłata stosunkowa została przewidziana również za przeprowadzenie przez komornika postępowania zabezpieczającego. Za przedmiotowe sprawy komornikowi przysługuje opłata w wysokości 2 % wartości roszczenia, które podlega zabezpieczeniu, nie mniejsza jednak niż 3 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego i nie wyższa niż pięciokrotność tego wynagrodzenia. Opłata za zabezpieczenie różni się jednak tym od opłaty egzekucyjnej, że obowiązanym do jej poniesienia jest zawsze wierzyciel. Od uiszczenia przez wierzyciela opłaty stosunkowej przepisy uzależniają wszczęcie postępowania zabezpieczającego. Przedmiotową opłatę wierzyciel będzie mógł odzyskać dopiero po przejściu zabezpieczenia w egzekucji, oraz wyegzekwowania należności przez komornika.

Opłaty egzekucyjne za wykonanie przez komornika pozostałych świadczeń (niepieniężnych ) uregulowane są w sposób stały i wynoszą:

1. za egzekucję odebrania rzeczy – opłata stała w wysokości 50 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
2. za wprowadzenie w posiadanie nieruchomości i usunięcie z niej ruchomości (w przypadku przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych opłatę pobiera się od każdej izby składającej się na pomieszczenie przedsiębiorstwa); za wprowadzenie zarządcy w zarząd nieruchomości lub przedsiębiorstwa oraz za wprowadzenie dozorcy w dozór nieruchomości; za opróżnienie lokalu z rzeczy lub osób, z tym że odrębną opłatę pobiera się od każdej izby – opłata stała w wysokości 40 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
3. za dokonanie spisu inwentarza albo innego spisu majątku – opłata stała w wysokości 10 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę.
4. za poszukiwanie majątku dłużnika wykonywane na zlecenie wierzyciela – opłata stała w wysokości 3 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Przy czym w razie odnalezienia majątku dłużnika w trybie określonym w ust. 1 komornik pobiera opłatę stałą w wysokości 5 % szacunkowej wartości tego majątku, nie więcej jednak niż 100 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Opłata ta ulega zmniejszeniu o kwotę opłaty pobranej na podstawie ust. 1. Przepis art. 49 ust. 3 stosuje się odpowiednio.
5. za wprowadzenie wierzyciela w posiadanie w przypadkach innych niż wymienione w pkt 2 – opłata stała w wysokości 25 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, a w razie podjęcia egzekucji na skutek dalszych naruszeń posiadania, opłatę zwiększa się każdorazowo o 100 %.
6. za opieczętowanie lub zdjęcie pieczęci, bez dokonywania równoczesnego spisu – opłata stała w wysokości 4 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego od każdej opieczętowanej izby lub innego pomieszczenia.
7. za egzekucję inną niż wymienione powyżej – opłata stała w wysokości 10 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę czynności egzekucyjnych.
8. za wszystkie czynności z udziałem Policji, Żandarmerii Wojskowej, wojskowych organów porządkowych, Straży Granicznej i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego – opłata stała w wysokości 25 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
9. za udział w usunięciu oporu dłużnika oraz za wykonanie nakazu w sprawie osadzenia dłużnika w zakładzie karnym – opłata stała w wysokości 25 % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

[page_break]

Jak wskazano na wstępie opłaty egzekucyjne – poza opłatami, od których uiszczenia przez wierzyciela ustawodawca uzależnił wszczęcie postępowania (postępowanie zabezpieczające, postępowanie zmierzające do wyegzekwowania świadczenia niepieniężnego), co do zasady obciążać będą dłużnika. Realizując jednak zasadę wyrażoną w treści ogólnej normy art. 770 kodeksu postępowania cywilnego ustawodawca w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji wprowadził art. 49 ust. 4, stanowiący, że „w przypadku niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego opłaty, o których mowa w ust. 1 i 2, uiszcza wierzyciel”. Przepis powyższy w praktyce budzi liczne zastrzeżenia i wątpliwości zarówno wśród organów egzekucyjnych, jak i piśmiennictwa. Określenie „niecelowe” wszczęcie egzekucji jest bowiem terminem nieostrym, pozostawiającym uznaniu komornika ocenę czy dana egzekucja została wszczęta celowo czy też nie. Przepis ten może stać w sprzeczności z inną normą prawną, usytuowaną w treści art. 804 kodeksu postępowania cywilnego, stanowiącą, że „organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym”. Powyższe wątpliwości powodują, iż norma ta w praktyce jest przez komorników stosowana niezwykle ostrożnie, w sytuacjach nie pozostawiających żadnych wątpliwości co do braku zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego – wcześniejszego spełnienia świadczenia dłużnika czy też sądowego stwierdzenia zasadności wytoczonego przez dłużnika powództwa przeciwegzekucyjnego.

W najbliższym czasie planowana jest nowelizacja ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w zakresie określenia wysokości opłaty stosunkowej. Projekt rządowy, uchwalony przez Sejm w dniu 8 stycznia 2010 r. przewiduje zwiększenie liczby sposobów egzekucyjnych w wyniku których komornik pobierze niższą opłatę egzekucyjną w wysokości 8 % wartości egzekwowanego świadczenia. Dotychczas były to jedynie: wyegzekwowanie należności wskutek zajęcia rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę. Obecnie ustawodawca planuje dołączyć do tego katalogu zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego, zasiłku dla bezrobotnych, dodatku aktywizacyjnego, stypendium oraz dodatku szkoleniowego, wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowelizacja ta zakłada także wprowadzenie dodatkowej możliwości obniżania opłaty egzekucyjnej przez sąd, z uwagi na „nakład pracy komornika czy sytuację majątkową wnioskodawcy oraz wysokość jego dochodów”. Nowelizacja ta jest bardzo głośno krytykowana przez środowiska komornicze wskazujące na ich populizm oraz krótkowzroczność.