Spółki nie ma, a PCC odzyskać nie można

Umowa spółki podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (dalej PCC). W przypadku  umowy spółki kapitałowej, co do zasady, jest on pobierany z tytułu podwyższenia kapitału zakładowego w wyniku wniesienia wkładów przez wspólników. Z kolei w spółkach osobowych opodatkowane jest  wniesienie lub podwyższenie wkładu, którego wartość powoduje zwiększenie majątku spółki albo podwyższenie kapitału zakładowego, pożyczkę udzieloną spółce przez wspólnika, dopłaty oraz oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania.
W praktyce zdarzają się sytuacje, gdy mimo zmiany umowy spółki lub statutu ze względów formalnych do podwyższenia kapitału nie dochodzi tzn. Sąd nie rejestruje kapitału w wyższej wysokości w rejestrze przedsiębiorców.

Jak brzmi przepis

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC podatek podlega zwrotowi, jeżeli podwyższenie kapitału spółki nie zostanie zarejestrowane lub zostanie zarejestrowane w wysokości niższej niż określona w uchwale – w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym od podwyższenia kapitału ujawnionego w rejestrze przedsiębiorców.
Ustęp 2 tego przepisu wprowadza czasowe. Stanowi on, że podatek nie podlega zwrotowi po upływie 5 lat od końca roku, w którym został zapłacony. Z powyższych przepisów wynika, że podatnik ma prawo do zwrotu podatku, jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego nie zostanie w ogóle zarejestrowane lub zostanie zarejestrowane przez sąd w wysokości niższej niż określona w uchwale o podwyższeniu. Sposób ich sformułowania powoduje jednak, że nie obejmują one szeregu czynności powodujących konieczność uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych, a których Sąd może odmówić rejestracji ze względów formalnych. Przykładem jest odmowa rejestracji spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym. W takim przypadku nie dochodzi do podwyższenia kapitału zakładowego, tylko do jego powstania. W konsekwencji art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC nie może mieć zastosowania, gdyż w swojej treści nie obejmuje on przypadków braku rejestracji spółki. Inny przykład to rejestracja jedynie częściowego zwiększenia majątku spółki osobowej. W takiej sytuacji art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC nie umożliwia odzyskania podatku, ponieważ dotyczy on tylko podwyższenia kapitału zakładowego (który, co do zasady, w spółkach osobowych nie występuje – wyjątkiem jest tylko spółka komandytowo-akcyjna).
Ustawodawca nie wszystko przewidział
Oznacza to, po rejestracji spółki w KRS ustawodawca przewidział możliwość zwrotu podatku w sytuacji, gdy kapitał zakładowy nie zostanie zarejestrowany w sądzie rejestrowym lub zostanie zarejestrowany w niższej wysokości. Gdy natomiast kapitał nie zostanie zarejestrowany w ogóle w związku z odmową zarejestrowania umowy spółki, to PCC nie można odzyskać.
Trudno znaleźć uzasadnienie dla tak odmiennego traktowania dwóch sytuacji, które mają identyczne skutki faktyczne. Wydaje się, że ustawodawca na etapie legislacyjnym nie przewidział wszystkich możliwości, w których może nie dojść do zwiększenia kapitału lub majątku spółki z powodu braku rejestracji różnych czynności przez Sąd rejestrowy.
Kolejnym przykładem niedoskonałości konstrukcji art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC jest powstanie sporu, który został rozstrzygnięty wyrokiem Naczelny Sąd Administracyjny z 11 czerwca 2014 r. (II FSK 1663/12). Spór dotyczył wniosku o stwierdzenie nadpłaty w PCC, który został pobrany od podwyższenia kapitału zakładowego. Wystąpiła z nim spółka akcyjna. Spółka podnosiła, że podatek powinien zostać zwrócony, ponieważ uchwała podwyższająca kapitał po kilku miesiącach została uchylona. Skutkowało to obniżeniem kapitału zakładowego w KRS. NSA stwierdził jednak, że ustawa o PCC wiąże powstanie obowiązku podatkowego z czynnością cywilnoprawną, jaką jest podwyższenie kapitału i jego rejestracja. Obniżenie kapitału w wyniku uchylenia uchwały o podwyższeniu nie stanowi zatem podstawy do zwrotu podatku.
Co wynika z projektu nowelizacji
Dostrzegając lukę prawną, ustawodawca w projekcie zmian w ustawie o PCC (Projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw zgłoszony przez Radę Ministrów jest obecnie na etapie konsultacji) przewiduje wprowadzenie dodatkowej przesłanki umożliwiającej zwrot podatku. Brak zarejestrowania spółki w KRS lub zarejestrowanie jej kapitału w niższej wysokości ma uprawniać do zwrotu podatku pobranego przez notariusza przy zakładaniu spółki. Takie rozszerzenie katalogu zawartego w art. 11 Ustawy o PCC  rozwiewa jednak tylko niektóre wątpliwości. Nadal nie będzie bowiem uregulowana sytuacja, gdy wkład do spółki osobowej zostanie zarejestrowany w wysokości niższej niż przewidziana w uchwale. Zgodnie z ustawą o PCC spółka wciąż będzie zobowiązana do zapłaty podatku od całej kwoty podwyższenia majątku spółki, mimo że faktycznie doszło jedynie do częściowego wkładu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *