Wcześniejsze rozliczenie VAT należnego nie powoduje po stronie podatnika dodatkowych obciążeń finansowych – wyrok NSA z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt I FSK 713/12

Stan faktyczny oraz stanowisko NSA
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej podatnik wskazał, że świadczy na rzecz swoich klientów m.in. usługi transportowo-spedycyjne, które są objęte szczególnymi zasadami powstania obowiązku podatkowego. Z uwagi na bardzo dużą liczbę wystawianych co miesiąc faktur, mogą się zdarzać sytuacje, w których podatnik rozpozna obowiązek podatkowy z tytułu wykonania usługi transportowo-spedycyjnej w miesiącu „X”, podczas gdy obowiązek podatkowy powinien być rozpoznany w miesiącu „X+1”. W takich sytuacjach podatnik nie rozpoznaje obowiązku podatkowego w miesiącu „X+1”, co może skutkować powstaniem zaległości podatkowej w tym miesiącu. Podatnik ma wątpliwość, czy od tej zaległości są naliczane odsetki. W związku z powyższym podatnik zapytał, czy jeśli rozpozna obowiązek podatkowy w VAT zbyt wcześnie (w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym powinien był rozpoznać obowiązek podatkowy), to czy powstają odsetki od zaległości podatkowej, która powstanie w miesiącu, w którym podatnik powinien był rozpoznać obowiązek podatkowy. W ocenie podatnika w takiej sytuacji nie powinny być naliczane odsetki od zaległości podatkowych.

Minister Finansów uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że w przedstawionym stanie faktycznym podatnik wykazał w poszczególnych okresach rozliczeniowych zaniżone zobowiązanie podatkowe, które skutkuje powstaniem zaległości podatkowej, od której zgodnie z art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej winny zostać naliczone odsetki. Naliczanie odsetek za zwłokę jest skutkiem prawnym istnienia zaległości i bez znaczenia jest świadomość istnienia nadpłaty i jej konsekwencji, przyczyny jej powstania, a także jakiekolwiek inne aspekty funkcjonowania podmiotów stosunku prawnopodatkowego.

WSA w Warszawie oraz NSA nie podzieliły poglądu Ministra Finansów. NSA zauważył, że przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do zachwiania symetrii między interesami zarówno Skarbu Państwa, jak i podatników. Powodowałaby, że Skarbowi Państwa należą się odsetki od stwierdzonej zaległości podatkowej, mimo że de facto należnością tą już dysponuje, co miałoby charakter represyjny i niewspółmierny do zaistniałej sytuacji. Skoro bowiem kwotą zaległości Skarb Państwa już materialnie dysponował w momencie jej powstania pod względem formalnym, w związku z czym odpada funkcja kompensacyjna, jaką spełniać mają odsetki od zaległości podatkowych, żądanie od podatnika odsetek od tego rodzaju zaległości podatkowej byłoby sprzeczne również z zasadą proporcjonalności. Zdaniem Sądu od 1 stycznia 2009 roku, w sytuacji rozliczenia przez podatnika, z tytułu określonej czynności, należnego podatku od towarów i usług w okresie rozliczeniowym wcześniejszym od tego, w którym powstał z jej tytułu obowiązek podatkowy, a tym samym powstania zaległości podatkowej w tymże późniejszym okresie rozliczeniowym, zaliczenie nadpłaty na poczet tej zaległości podatkowej następuje – na podstawie art. 76a § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej – z dniem powstania nadpłaty, w rozumieniu art. 73 § 1 pkt 1 tej ustawy, tzn. z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej.

Teza
Na podstawie uzasadnienia omawianego orzeczenia można sformułować następującą tezę:
„Od 1 stycznia 2009 roku, w sytuacji rozliczenia przez podatnika, z tytułu określonej czynności, należnego podatku od towarów i usług w okresie rozliczeniowym wcześniejszym od tego, w którym powstał z jej tytułu obowiązek podatkowy, a tym samym powstania zaległości podatkowej w tymże późniejszym okresie rozliczeniowym, zaliczenie nadpłaty na poczet tej zaległości podatkowej następuje – na podstawie art. 76a § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej – z dniem powstania nadpłaty, w rozumieniu art. 73 § 1 pkt 1 tej ustawy, tzn. z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej.”

Komentarz
Stanowisko zajęte przez NSA w prezentowanym wyroku jest niezwykle istotne dla wszystkich podatników VAT. Sąd potwierdził bowiem, że obowiązujące przepisy Ordynacji podatkowej wykluczają możliwość żądania od podatnika odsetek od zaległości podatkowych w sytuacji, gdy zadeklarował on podatek należny wcześniej niż powinien, przez co w kolejnym okresie rozliczeniowym powstała z tego tytułu zaległość podatkowa. W powyższej sytuacji w momencie wcześniejszego zapłacenia nienależnego podatku po stronie podatnika powstała nadpłata, która podlega zaliczeniu na poczet zaległości powstałej w kolejnym okresie rozliczeniowym.

Należy zgodzić się z Sądem, że przyjęcie poglądu Ministra Finansów, który w powyższej sytuacji wiązał się z naliczaniem odsetek do momentu złożenia przez podatnika wniosku o stwierdzenie nadpłaty, stałoby w sprzeczności z podstawowymi konstytucyjnymi zasadami państwa prawa. Skoro bowiem Skarb Państwa dysponował wcześniej niż powinien rozliczoną kwotą podatku, to nie sposób przyjąć, że na tej samej podstawie możliwe jest żądanie od podatnika odsetek od zaległości podatkowych.

Warto wspomnieć, że powyższe stanowisko jest akceptowane także w innych wyrokach sądowych (m.in. wyrok NSA z dnia 6 marca 2012 roku, sygn. akt I FSK 668/11, wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 roku, sygn. akt I FSK 2035/08).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *