Stan faktyczny oraz stanowisko NSA
We wniosku o wydanie interpretacji podatnik wskazał, że w związku z likwidacją stanowiska pracy rozwiązał umowę o pracę z pracownikiem zatrudnionym na tym stanowisku. W konsekwencji pracownik wystąpił przeciwko podatnikowi z żądaniem wypłaty odszkodowania za wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy powołując się na stosowne porozumienie stanowiące aneks do umowy o pracę. Podatnik nie uwzględnił tego żądania w efekcie czego sprawa znalazła swój finał w sądzie pracy, który zasądził na rzecz pracownika żądaną kwotę odszkodowania. Podatnik wypłacił zasądzone odszkodowanie. W tym stanie faktycznym zadano pytanie, czy kwotę odszkodowania wraz z odsetkami wypłaconą pracownikowi na podstawie wyroku sądu pracy można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w dacie jej dokonania. W ocenie podatnika koszty wypłaconego odszkodowania wraz z odsetkami stanowią w dacie ich wypłaty koszty uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.¹

Minister Finansów uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że niezależnie od tego, czy spółka dokonałaby wypłaty byłemu pracownikowi odszkodowania (wraz z odsetkami) na podstawie przedłożonego przez niego aneksu do umowy o pracę, czy też konieczność zapłaty tego świadczenia stwierdziłby właściwy sąd – niezależnie od tego jak długo toczyłby się spór – celem zapłaty nie jest uzyskanie przychodu, ani zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów. Istotą sporu jest bowiem zasadność roszczenia i wysokość odszkodowania przyznanego niepracującemu już w spółce pracownikowi za rozwiązanie z nim umowy o pracę. Celem zapłaty jest zwolnienie spółki z zobowiązania, a wypłacone odszkodowanie nie przynosi żadnego przychodu. Odszkodowanie to, choć wynika z wcześniej łączącego strony stosunku pracy, nie jest jednak wypłaconym zaległym wynagrodzeniem pracownika, ale swoistą dolegliwością (sankcją) za niezgodne z prawem działanie pracodawcy. Wydatki te zatem nie stanowią na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztów uzyskania przychodów.

WSA w Olsztynie uchylił zaskarżoną interpretację. Wyrok ten znalazł akceptację NSA, który uznał wypłacone pracownikowi odszkodowanie jako świadczenie ze stosunku pracy. Wyjaśnił, że o zakwalifikowaniu świadczenia jako przychodu ze stosunku pracy decyduje to, czy określone świadczenie może otrzymać wyłącznie pracownik, czy również inna osoba nie związana tego rodzaju stosunkiem prawnym. Istotne jest to, czy istnieje związek prawny lub faktyczny danego świadczenia ze stosunkiem pracy. Odszkodowanie, wynikające z treści aneksu do umowy o pracę, podobnie jak ustalone w umowie o pracę wynagrodzenia za pracę, jest zawsze świadczeniem należnym pracownikowi. Wobec tego Sąd uznał, że zgodnie z art. 15 ust. 4g u.p.d.o.p. należności ze stosunku pracy wypłacone przez zakład pracy stanowią koszty uzyskania przychodów w miesiącu, za który są należne pod warunkiem, że zostały wypłacone lub pozostawione do dyspozycji w terminie wynikającym z przepisów prawa pracy, umowy lub innego stosunku prawnego łączące strony. W przypadku uchybienia temu terminowi należności te stanowią koszty uzyskania przychodów w momencie faktycznej wypłaty.

Teza
Na podstawie uzasadnienia omawianego orzeczenia można sformułować następującą tezę:
„Wypłacone pracownikowi odszkodowanie, którego podstawą są postanowienia umowy o pracę, stanowi koszt uzyskania przychodów pracodawcy na zasadach wynikających z art. 15 ust. 4g u.p.d.o.p.”

Komentarz
Stanowisko zajęte przez NSA pokazuje, że pod pojęciem należności ze stosunku pracy należy rozumieć nie tylko wynagrodzenie za pracę, lecz także i inne świadczenia wypłacane pracownikom, jeżeli podstawą ich wypłaty jest stosunek pracy. Świadczeniem ze stosunku pracy będzie zatem zarówno nagroda dla pracownika jak i odszkodowanie wypłacone na jego rzecz przez pracodawcę, jeżeli obowiązek wypłaty takiego odszkodowania można wyprowadzić z treści umowy o pracę.

Uznanie danego świadczenia za świadczenie ze stosunku pracy powoduje, że pracodawca jest uprawniony do zaliczenia wydatku z tego tytułu do kosztów uzyskania przychodów. Zaliczenie takie następuje na zasadach określonych w art. 15 ust. 4g u.p.d.o.p. Jeżeli zatem dane świadczenie zostanie wypłacone lub udostępnione pracownikowi w terminach wynikających z prawa pracy lub umowy o pracę można zaliczyć je do kosztów już w miesiącu, w którym było należne. Jeżeli natomiast świadczenie zostanie wypłacone lub udostępnione po upływie ww. terminów, pracodawca może wliczyć je w koszty dopiero w miesiącu faktycznej wypłaty.

1) Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.)