Przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne jako przedmiot zapisu windykacyjnego

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że ustawodawca nie wypowiedział się na temat możliwości ustanowienia zapisu windykacyjnego, który obejmowałby innego rodzaju prawnie wyodrębnione masy majątkowe, jak chociażby przyjęty przez testatora spadek po innej osobie, względnie udział w nabytym spadku, czy majątek małżonków.
Dokonując analizy regulacji dotyczących przedmiotu zapisu windykacyjnego należy podkreślić, że w przypadku art. 9811 § 2 pkt 3 k.c. chodzi o przedsiębiorcę w rozumieniu art. 551 k.c., zgodnie z którym „przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej” oraz o gospodarstwo rolne rozumiane zgodnie z art. 553 k.c., który stanowi, że „za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego”. Warto zauważyć, że z praktycznego punktu widzenia może dojść do pewnego rodzaju trudności, która będzie stała na przeszkodzie realizacji woli spadkodawcy. Problematyczne bowiem może się okazać właściwe określenie zakresu objętego zapisem windykacyjnym przedsiębiorstwa i wchodzących w jego skład praw majątkowych. Dlatego też złożona natura, którą charakteryzuje się zarówno przedsiębiorstwo, jak i gospodarstwo rolne, może prowadzić do sporu, czy dane prawo majątkowe mieści się we wspomnianym wyżej zakresie i tym samym wchodzi w skład zapisu windykacyjnego, czy też uznać je należy za zupełnie odrębny i samodzielny byt prawny, który wejdzie w skład spadku.
Jak wiadomo, gospodarstwo rolne może być w obecnym stanie prawnym przedmiotem zarówno zapisu zwykłego, jak i windykacyjnego. Ustanowiony zapisobierca nie jest zobowiązany do posiadania określonych kwalifikacji rolniczych, co jest wynikiem odejścia od wymogu kwalifikacji zarówno w przypadku spadkobierców, jak i nabywców nieruchomości rolnych w obrocie inter vivos. Jedynym funkcjonującym w dniu dzisiejszym ograniczeniem jest fakt, że wykonanie zapisu nie może prowadzić do podziału  gospodarstwa rolnego, który byłby sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej. Jeżeli wykonanie zapisu miałoby pociągać za sobą wystąpienie takiego właśnie efektu, spadkobierca ma prawo żądać zmiany przedmiotu zapisu na świadczenie pieniężne. W tym miejscu pojawia się pytanie, czy art. 1067 § 2 k.c. ma zastosowanie wyłącznie w przypadku zapisu zwykłego, czy także w stosunku do zapisu windykacyjnego. Problem ten opiera się głównie na treści art. 9816 k.c., który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych do zapisu windykacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy o zapisie zwykłym. Mimo braku jednoznacznego wyłączenia przez ustawodawcę stosowania do zapisu windykacyjnego art. 1067 § 2 k.c., należy stwierdzić, że istota legatu windykacyjnego nie pozwala na odpowiednie zastosowanie tego przepisu. Dzieje się tak dlatego, że zapis windykacyjny wywołuje bezpośrednie zmiany w sferze stosunków własnościowych i wraz z otwarciem spadku zapisobierca staje się właścicielem zapisanego gospodarstwa rolnego lub jego części. Konsekwencją tego jest brak możliwości dokonania zmiany świadczenia, ponieważ do wykonania zapisu windykacyjnego nie jest konieczne dokonanie czynności prawnej, gdyż przedmiot zapisu należy już do zapisobiercy, co zostało odmiennie uregulowane w przypadku zapisu zwykłego. Opierając się na podanych wyżej argumentach należy stwierdzić, że uregulowanie zawarte w art. 1067 § 2 k.c. ma zastosowanie jedynie przy konstrukcji zapisu windykacyjnego. W tym momencie pojawia się jednak kolejne pytanie, które dotyczy sensu wprowadzenia przez ustawodawcę ograniczenia zawartego we wspomnianym przepisie, skoro spadkodawca może w łatwy sposób wyeliminować owo obostrzenie poprzez sięgnięcie właśnie do instytucji zapisu windykacyjnego.

Dodaj komentarz