Podmiotami uprawniony, zgodnie z treścią art. 1 Ustawy są:

1. osoby fizyczne, będące w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 13 października 2005 r., użytkownikami wieczystymi nieruchomości, zabudowanych  na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych  (przez nieruchomość rolną rozumie się nieruchomość rolną w rozumieniu kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego  albo w decyzji o warunkach zabudowy na cele inne niż rolne);
2. osoby fizyczne i prawne, będące w dniu wejścia w życie ustawy właścicielami lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanych  na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami;
3. spółdzielnie mieszkaniowe, będące w dniu wejścia w życie ustawy, właścicielami budynków  mieszkalnych lub garaży i będące użytkownikami wieczystymi nieruchomości;
4. osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w pkt 1, oraz osoby fizyczne i prawne, będące następcami prawnymi osób, o których mowa w pkt 2 i 3;
5. osoby będące właścicielami lokali, które nabyły udział w użytkowaniu wieczystym po dniu wejścia w życie ustawy, tj. po 13 października 2005 roku.

Decyzję o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wydaje starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej – w przypadku nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa (w tym również nieruchomości, w stosunku do których prawo własności Skarbu Państwa wykonują inne państwowe osoby prawne) lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), zarząd powiatu albo zarząd województwa – odpowiednio w przypadku nieruchomości, stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego. Wniosek należy więc złożyć w odpowiednim wydziale danego urzędu.

Prawo użytkowania wieczystego przekształca się w prawo własności nieruchomości wraz z dniem, w którym decyzja stała się ostateczna. Decyzja ta stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej.

Ustawa nie precyzuje wymagań formalnych odnośnie wniosków. Mając jednak na uwadze, iż proces przekształcenia, toczy się w trybie postępowania administracyjnego, przedmiotowy wniosek powinien zawierać oznaczenie użytkownika wieczystego (bądź w przypadku współużytkowania – wszystkich współużytkowników wieczystych) wraz z dokładnym adresem nieruchomości oraz żądanie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego konkretnej nieruchomości w prawo własności. Do wniosku należy dołączyć stosowne dokumenty potwierdzające, że wnioskodawca jest podmiotem uprawnionym oraz że przysługuje mu prawo użytkowania wieczystego, czyli odpis księgi wieczystej nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego, tj. odpis księgi prowadzonej dla gruntu, a w przypadku, gdy współużytkowanie wieczyste związane jest z prawem własności wyodrębnionego lokalu

– również odpis księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu. Ponadto innymi dokumentami potwierdzającymi stan prawny i faktyczny nieruchomości mogą być:
– umowa użytkowania wieczystego,
– umowa sprzedaży, zamiany,
– postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
– uchwała właściwego organu oraz odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (w przypadku osób prawnych).

W odniesieniu do nieruchomości rolnych konieczne jest załączenie do wniosku informacji o przeznaczeniu nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości jest zobligowana do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty, z tytułu tego przekształcenia. Jej wysokość stanowi różnicę pomiędzy wartością prawa własności nieruchomości a wartością przysługującego użytkowania wieczystego. Wyceny tych praw dokonuje rzeczoznawca majątkowy. Oznacza to, że im dłużej dane użytkowanie wieczyste trwa, tym jego wartość rynkowa jest mniejsza, co implikuje wyższą opłatą za dane przekształcenie. Jednocześnie ustawodawca przewidział również bonifikaty od tej opłaty, udzielane przez organ wydający decyzję, na wniosek użytkownika wieczystego. W tym miejscu należy wskazać, iż możliwość skutecznego ubiegania się o korzystne bonifikaty ustawowe obowiązywać będzie do dnia 09 sierpnia 2011 roku albowiem Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 roku (sygn. akt. K 9/08, Dz. U z dnia 08 lutego 2010 roku) stwierdził, jako sprzeczny z Konstytucją, obligatoryjny charakter bonifikaty, wskazany w treści art. 4 ust. 8 i 9 Ustawy. Zaskarżone przepisy zobowiązywały właścicieli nieruchomości do udzielenia bonifikat od opłat za przekształcenie użytkowania wieczystego we własność:

– w wysokości 90% – osobom fizycznym, których dochód miesięczny nie przekracza poziomu wskazanego w ustawie, jeżeli nieruchomość jest zabudowana na cele mieszkaniowe albo przeznaczona pod tego rodzaju zabudowę (art. 4 ust. 8 Ustawy);

– w wysokości 50% – osobom fizycznym, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały przed dniem 5.12.1990 r. oraz ich następcom prawnym (art. 4 ust. 9 Ustawy).

Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że aktualne przepisy są co prawda zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, jednakże dotychczasowi właściciele nieruchomości nie mają możliwości decydowania o sposobie zarządzania swoją własnością. Ponadto obowiązkowe udzielenie bonifikaty powoduje znaczne zmniejszenie dochodów jednostek samorządu terytorialnego, czemu nie towarzyszy ani zmniejszenie zadań samorządów, ani też jakaś forma rekompensaty lub uzyskania dodatkowych źródeł dochodów. Przepis art. 4 ust. 8 i 9 Ustawy we wskazanym zakresie, traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, tj. wraz z dniem 09 sierpnia 2011 roku.

Zgodnie z treścią art. 4 ust. 3 Ustawy opłata z tytułu przekształcenia może zostać (na wniosek użytkownika wieczystego) rozłożona na raty, na czas nie krótszy niż dziesięć lat i nie dłuższy niż 20 lat, chyba że wnioskodawca wystąpi o okres krótszy niż 10 lat. Wówczas wierzytelność, z tytułu tej opłaty podlega zabezpieczeniu hipoteką przymusową na nieruchomości, objętej przekształceniem prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Bonifikata (zwaloryzowana) podlega zwrotowi, jeżeli osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przed upływem 5 lat, licząc od dnia przekształcenia, zbyła lub wykorzystała nieruchomość na inne cele niż te, które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty. Nie dotyczy to spółdzielni mieszkaniowej, w przypadku ustanowienia odrębnej własności na rzecz członków oraz właścicieli lokali, którym przekształcono udział w prawie użytkowania wieczystego w prawo własności, a także zbycia na rzecz osoby bliskiej.